L-FAQs ta’ hawn taħt ikopru kwistjonijiet relatati mat-traspożizzjoni tad-Direttiva dwar id-Drittijiet tal-Awtur fis-Suq Uniku Diġitali (CDSM). Dawn ġew żviluppati mill-membri tal-Grupp ta’ Ħidma tal-Europeana dwar ix-Xogħlijiet li ma Jaqsmux il-Kummerċ.

X’għandhom jippromwovu l-istituzzjonijiet tal-wirt kulturali matul it-traspożizzjoni tad-Direttiva?

L-istituzzjonijiet tal-wirt kulturali huma mħeġġa jsegwu d-diskussjonijiet fl-Istat Membru tagħhom matul il-proċess ta’ traspożizzjoni, jiġifieri, peress li l-leġiżlatur nazzjonali tagħhom jagħmel bidliet fil-liġi nazzjonali biex iġib id-dispożizzjonijiet dwar ix-xogħlijiet li mhumiex fis-suq f’konformità ma’ dak li huwa stabbilit fid-Direttiva dwar id-Drittijiet tal-Awtur fis-Suq Uniku Diġitali (CDSM).

B’mod aktar speċifiku, inħeġġu lill-istituzzjonijiet tal-wirt kulturali biex:

• Targumenta favur definizzjoni ta’ xogħlijiet barra mill-kummerċ li qatt ma tinkludi xogħlijiet fil-kummerċ u li hija mill-inqas ċara u wiesgħa daqs dak li huwa stabbilit fl-Artikolu 8 u fil-premessa 37 tad-Direttiva.
• Jopponu l-adozzjoni ta’ rekwiżiti mhux rikonoxxuti fid-Direttiva għat-twettiq ta’ “sforz raġonevoli” biex jiġi ddeterminat li xogħol ma jkunx fis-suq, f’konformità mal-Artikolu 8 u l-premessa 38. Rekwiżiti addizzjonali jistgħu jwasslu għal kundizzjonijiet onerużi jew projbittivi li jagħmlu s-sistema diffiċli biex tikkonforma magħha mill-istituzzjonijiet tal-wirt kulturali. Minflok, l-aħjar prattiki jistgħu jiġu miftiehma permezz tad-djalogi mal-partijiet ikkonċernati.
• Jagħmlu użu mill-għażla li jadottaw dati ta’ skadenza biex jissimplifikaw id-determinazzjoni ta’ x’inhu barra mill-kummerċ
• F’konformità mal-Artikolu 8 tad-Direttiva u l-premessi 31 sa 36 u 39 sa 44, jiżguraw li l-eċċezzjoni għad-drittijiet tal-awtur tapplika meta ma tkun teżisti l-ebda organizzazzjoni ta’ mmaniġġjar kollettiv rappreżentattiva biżżejjed għat-tip speċifiku ta’ xogħol u dritt. Ir-rappreżentattività suffiċjenti ta' organizzazzjoni ta' mmaniġġjar kollettiv għandha tkun ibbażata fuq sett ta' kriterji oġġettivi. Ikollhom ċarezza dwar meta jikkunsidraw organizzazzjoni ta’ mmaniġġjar kollettiv bħala “suffiċjentement rappreżentattiva”.
• Jinkoraġġixxu djalogi bikrija mal-partijiet ikkonċernati li permezz tagħhom l-istituzzjonijiet tal-wirt kulturali, l-organizzazzjonijiet ta’ mmaniġġjar kollettiv u d-detenturi tad-drittijiet, skont il-qasam tax-xogħol, jista’ jkollhom djalogu kostruttiv biex jiżguraw li s-sistema taħdem fil-prattika.

Għal aktar informazzjoni dwar x’għandu jiġi promoss matul it-traspożizzjoni tad-Direttiva, nirrakkomandaw li jiġu kkonsultati l-linji gwida tal-Komunia u l-Gwida għal-Libreriji u l-Assoċjazzjonijiet tal-Libreriji minn EBLIDA, IFLA, LIBER u SPARC Europe.

Id-dispożizzjonijiet dwar ix-xogħlijiet mhux kummerċjali kif jirrelataw mad-Direttiva dwar ix-Xogħlijiet Orfni?

Id-dispożizzjonijiet dwar ix-xogħlijiet mhux kummerċjali fid-Direttiva CDSM tal-2019 u l-eċċezzjoni definita mid-Direttiva dwar ix-Xogħlijiet Orfni tal-2012 huma żewġ sistemi distinti li jistgħu jintużaw minn istituzzjoni tal-wirt kulturali meta tapprova d-drittijiet ta’ materjali tad-drittijiet tal-awtur. L-istituzzjonijiet tal-wirt kulturali għandhom jevalwaw liema għażla hija aktar xierqa biex jiġu ċċarati d-drittijiet fil-kollezzjoni speċifika, iżda għandu jiġi nnotat li l-eċċezzjoni tax-xogħlijiet orfni hija aktar limitata fil-kamp ta’ applikazzjoni u x’aktarx li tkun ħafna aktar ta’ piż għall-użu. Hawn taħt niddeskrivu xi wħud mid-differenzi ewlenin ta’ kull waħda mis-sistemi:

• Kamp ta' applikazzjoni: l-eċċezzjoni tax-Xogħlijiet Orfni tapplika biss għal materjal ibbażat fuq test, ċinematografiku u inkorporat protett bid-drittijiet tal-awtur li l-awturi tiegħu mhumiex magħrufa jew ma jistgħux jinstabu. Għalhekk tħalli barra materjali rilevanti tal-wirt kulturali bħal ritratti u materjali oħra li mhumiex inkorporati. Minflok, id-dispożizzjonijiet dwar xogħlijiet li ma għadhomx fis-suq jinkludu kwalunkwe tip ta’ materjal sakemm qatt ma kien jew ma għadux soġġett għal sfruttament kummerċjali. Il-biċċa l-kbira tax-xogħlijiet orfni x’aktarx li jkunu wkoll barra mill-kummerċ.
• Obbligi: Is-sistema tax-xogħlijiet orfni tirrikjedi li titwettaq tfittxija diliġenti (gravi), b’lista ta’ sorsi obbligatorji u l-obbligu li jiġu rreġistrati r-riżultati tat-tfittxija. Ma hemm l-ebda ħaġa bħal din fid-dispożizzjonijiet tax-xogħlijiet li mhumiex fis-suq, iżda biss “sforz raġonevoli” biex jiġi ddeterminat li l-materjali mhumiex fis-suq.
• Eċċezzjoni, liċenzja, remunerazzjoni/kumpens: is-sistema tax-xogħlijiet orfni tiddependi fuq eċċezzjoni għad-drittijiet tal-awtur, fil-prinċipju mhux remunerati, mingħajr ma tinkiseb liċenzja. Madankollu, l-esklużjoni fakultattiva mid-detentur tad-drittijiet tista’ twassal għal kumpens għall-użu li jsir, li għandu jitħallas mill-istituzzjoni tal-wirt kulturali. Għal xogħlijiet li mhumiex fis-suq, għandha tinkiseb liċenzja jekk teżisti organizzazzjoni ta’ mmaniġġjar kollettiv rappreżentattiva biżżejjed. Eċċezzjoni tapplika jekk dan ma jkunx il-każ. Fil-prinċipju, l-eċċezzjoni mhijiex remunerata, u ma huwa previst l-ebda kumpens għall-użu li jsir f’każ ta’ nonparteċipazzjoni.

Kif għandhom l-istituzzjonijiet tal-wirt kulturali javviċinaw sitwazzjoni li fiha t-traspożizzjoni nazzjonali tad-dispożizzjonijiet dwar ix-xogħlijiet li mhumiex fis-suq tkun aktar restrittiva jew tmur kontra d-Direttiva?

Jekk Stat Membru ma jadottax uħud mill-istandards obbligatorji jew minimi stabbiliti mid-Direttiva, dan jonqos milli jissodisfa l-obbligi ta’ traspożizzjoni tiegħu. Jekk il-Kummissjoni Ewropea tirrikonoxxi li t-traspożizzjoni mhijiex konformi, tista’ tikkontesta dan quddiem il-Qorti Ewropea tal-Ġustizzja.

Għall-istituzzjonijiet tal-wirt kulturali, l-għażla aktar sikura hija li matul il-proċess ta’ traspożizzjoni jiġi promoss dak kollu li għandu jiġi adottat skont id-Direttiva. Jekk dan ma jirnexxix, l-istituzzjonijiet tal-wirt kulturali jistgħu jikkunsidraw:

• Jinbeda djalogu bona fide mal-gvern biex jiġu enfasizzati l-isfidi li t-traspożizzjoni inkorretta toħloq għas-settur tal-wirt kulturali u jintalab li dawn jiġu kkoreġuti;
• L-indirizzar ta’ ittra lill-Kummissjoni Ewropea biex tinġieb għall-attenzjoni tagħhom it-traspożizzjoni inkorretta;
• Jew bħala l-aħħar riżorsa, li tikkontesta t-traspożizzjoni inkorretta permezz tal-qrati nazzjonali.

Dawn l-FAQs ġew żviluppati mill-membri tal-Grupp ta’ Ħidma tal-Europeana dwar ix-Xogħlijiet li ma Jaqsmux il-Kummerċ. Dawn ġew ippubblikati għall-ewwel darba f’Settembru 2022. L-għan tal-grupp ta’ ħidma huwa li jirrieżamina kontinwament dawn il-mistoqsijiet u r-rakkomandazzjonijiet fit-tweġibiet. Għal kwalunkwe kumment jew suġġeriment, jekk jogħġbok ikkuntattja lil [email protected].

L-informazzjoni fl-FAQs ma għandhiex tintuża bħala parir professjonali jew legali (jekk teħtieġ parir speċifiku, nirrakkomandaw li tikkonsulta professjonist ikkwalifikat kif xieraq).

Dikjarazzjoni ta' ċaħda ta' responsabbiltà: Il-Federazzjoni Internazzjonali tal-Organizzazzjonijiet tad-Drittijiet tar-Riproduzzjoni IFRRO hija membru attiv tal-grupp ta’ ħidma Europeana Out of Commerce Works, tat kontribut importanti għad-diskussjonijiet, inkluż għall-iżvilupp ta’ dawn il-FAQs, u tikkoopera mill-qrib mal-Europeana dwar is-sensibilizzazzjoni fi ħdan is-sħubijiet rispettivi tagħhom dwar xogħlijiet barra mill-kummerċ. Madankollu, hemm diverġenzi ta’ opinjoni dwar xi wħud mill-kontenut, inklużi ċerti rakkomandazzjonijiet ta’ promozzjoni u ta’ politika deskritti fl-FAQs.