Οι συχνές ερωτήσεις που ακολουθούν καλύπτουν ερωτήματα σχετικά με τη μεταφορά της οδηγίας για τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας στην ψηφιακή ενιαία αγορά (CDSM). Αναπτύχθηκαν από μέλη της ομάδας εργασίας της Europeana για τα μη εμπορικά έργα .

Τι θα πρέπει να υποστηρίζουν τα ιδρύματα πολιτιστικής κληρονομιάς καθ’ όλη τη διάρκεια μεταφοράς της οδηγίας στο εθνικό δίκαιο;

Τα ιδρύματα πολιτιστικής κληρονομιάς ενθαρρύνονται να παρακολουθούν τις συζητήσεις στο κράτος μέλος τους καθ’ όλη τη διάρκεια της διαδικασίας μεταφοράς στο εθνικό δίκαιο, δηλαδή, καθώς ο εθνικός νομοθέτης τους επιφέρει αλλαγές στην εθνική νομοθεσία ώστε να ευθυγραμμιστούν οι διατάξεις για τα μη εμπορικά έργα με τις διατάξεις της οδηγίας για τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας στην ψηφιακή ενιαία αγορά (CDSM).

Ειδικότερα, ενθαρρύνουμε τα ιδρύματα πολιτιστικής κληρονομιάς:

• Να υποστηριχθεί ένας ορισμός των μη εμπορικών έργων που να περιλαμβάνει τα μη εμπορικά έργα και να είναι τουλάχιστον εξίσου σαφής και ευρύς με αυτόν που ορίζεται στο άρθρο 8 και στην αιτιολογική σκέψη 37 της οδηγίας.
• Να αντιταχθεί στη θέσπιση απαιτήσεων που δεν αναγνωρίζονται στην οδηγία για τη διεξαγωγή «εύλογης προσπάθειας» προκειμένου να διαπιστωθεί ότι ένα έργο είναι εκτός εμπορίου, σύμφωνα με το άρθρο 8 και την αιτιολογική σκέψη 38. Πρόσθετες απαιτήσεις θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε επαχθείς ή απαγορευτικές συνθήκες που δυσχεραίνουν τη συμμόρφωση των ιδρυμάτων πολιτιστικής κληρονομιάς με το σύστημα. Αντ’ αυτού, οι βέλτιστες πρακτικές μπορούν να συμφωνηθούν μέσω των διαλόγων με τα ενδιαφερόμενα μέρη.
• Αξιοποίηση της δυνατότητας θέσπισης καταληκτικών ημερομηνιών για την απλούστευση του προσδιορισμού του τι είναι εκτός εμπορίου
• Σύμφωνα με το άρθρο 8 της οδηγίας και τις αιτιολογικές σκέψεις 31 έως 36 και 39 έως 44, να διασφαλίσει ότι η εξαίρεση από τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας εφαρμόζεται όταν δεν υπάρχουν επαρκώς αντιπροσωπευτικοί οργανισμοί συλλογικής διαχείρισης για το συγκεκριμένο είδος έργου και δικαιώματος. Η επαρκής αντιπροσωπευτικότητα ενός οργανισμού συλλογικής διαχείρισης θα πρέπει να βασίζεται σε ένα σύνολο αντικειμενικών κριτηρίων. Διευκρινίστε πότε πρέπει να θεωρείται ένας οργανισμός συλλογικής διαχείρισης «επαρκώς αντιπροσωπευτικός».
• Ενθάρρυνση έγκαιρων διαλόγων με τα ενδιαφερόμενα μέρη μέσω των οποίων τα ιδρύματα πολιτιστικής κληρονομιάς, οι οργανισμοί συλλογικής διαχείρισης και οι κάτοχοι δικαιωμάτων, ανά τομέα εργασίας, μπορούν να διεξάγουν εποικοδομητικό διάλογο για να διασφαλίσουν ότι το σύστημα λειτουργεί στην πράξη.

Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με το τι πρέπει να υποστηρίξουμε καθ’ όλη τη διάρκεια της μεταφοράς της οδηγίας στο εθνικό δίκαιο, συνιστούμε να συμβουλευτείτε τις κατευθυντήριες γραμμές της Communia και τον οδηγό για τις βιβλιοθήκες και τις ενώσεις βιβλιοθηκών των EBLIDA, IFLA, LIBER και SPARC Europe.

Πώς σχετίζονται οι διατάξεις για τα μη διαθέσιμα στο εμπόριο έργα με την οδηγία για τα ορφανά έργα;

Οι διατάξεις για τα μη διαθέσιμα στο εμπόριο έργα στην οδηγία CDSM του 2019 και η εξαίρεση που ορίζεται στην οδηγία του 2012 για τα ορφανά έργα είναι δύο διακριτά συστήματα που μπορούν να χρησιμοποιηθούν από ένα ίδρυμα πολιτιστικής κληρονομιάς κατά την εκκαθάριση δικαιωμάτων επί υλικού που προστατεύεται από δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας. Τα ιδρύματα πολιτιστικής κληρονομιάς θα πρέπει να αξιολογούν ποια επιλογή είναι καταλληλότερη για την εκκαθάριση των δικαιωμάτων στη συγκεκριμένη συλλογή, αλλά θα πρέπει να σημειωθεί ότι η εξαίρεση για τα ορφανά έργα έχει πιο περιορισμένο πεδίο εφαρμογής και είναι πιθανό να είναι πολύ πιο επαχθής στη χρήση. Παρακάτω περιγράφουμε μερικές από τις κύριες διαφορές καθενός από τα συστήματα:

• Πεδίο εφαρμογής: η εξαίρεση για τα ορφανά έργα ισχύει μόνο για υλικό που βασίζεται σε κείμενο, κινηματογραφικό υλικό και ενσωματωμένο υλικό που προστατεύεται από δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας, του οποίου οι δημιουργοί δεν είναι γνωστοί ή δεν μπορούν να εντοπιστούν. Ως εκ τούτου, δεν περιλαμβάνει σχετικά υλικά πολιτιστικής κληρονομιάς, όπως φωτογραφίες και άλλα υλικά που δεν είναι ενσωματωμένα. Αντιθέτως, οι διατάξεις για τα μη διαθέσιμα στο εμπόριο έργα περιλαμβάνουν κάθε είδους υλικό εφόσον δεν αποτέλεσε ποτέ ή δεν αποτελεί πλέον αντικείμενο εμπορικής εκμετάλλευσης. Τα περισσότερα ορφανά έργα είναι επίσης πιθανό να είναι εκτός εμπορίου.
• Υποχρεώσεις: Το σύστημα ορφανών έργων απαιτεί τη διεξαγωγή (δυσκίνητης) επιμελούς αναζήτησης, με κατάλογο υποχρεωτικών πηγών και την υποχρέωση καταγραφής των αποτελεσμάτων αναζήτησης. Δεν υπάρχει κάτι τέτοιο στις διατάξεις για τα μη διαθέσιμα στο εμπόριο έργα, παρά μόνο μια «εύλογη προσπάθεια» για να διαπιστωθεί ότι τα υλικά είναι μη διαθέσιμα στο εμπόριο.
• Εξαίρεση, άδεια, αμοιβή/αποζημίωση: το σύστημα των ορφανών έργων στηρίζεται σε εξαίρεση από το δικαίωμα του δημιουργού, η οποία κατ’ αρχήν δεν αμείβεται, χωρίς να απαιτείται άδεια. Ωστόσο, η δυνατότητα εξαίρεσης από τον κάτοχο των δικαιωμάτων μπορεί να οδηγήσει σε αποζημίωση για τη χρήση που πραγματοποιήθηκε, η οποία πρέπει να καταβληθεί από το ίδρυμα πολιτιστικής κληρονομιάς. Για μη εμπορικά έργα, θα πρέπει να λαμβάνεται άδεια εάν υπάρχει επαρκώς αντιπροσωπευτικός οργανισμός συλλογικής διαχείρισης. Εξαίρεση ισχύει αν αυτό δεν συμβαίνει. Η εξαίρεση δεν αμείβεται κατ’ αρχήν και δεν προβλέπεται αποζημίωση για τη χρήση που γίνεται σε περίπτωση εξαίρεσης.

Πώς θα πρέπει να αντιμετωπίζουν τα ιδρύματα πολιτιστικής κληρονομιάς μια κατάσταση στην οποία η μεταφορά στο εθνικό δίκαιο των διατάξεων για τα μη εμπορικά έργα είναι πιο περιοριστική ή αντίθετη προς την οδηγία;

Εάν ένα κράτος μέλος δεν θεσπίσει ορισμένα από τα υποχρεωτικά ή ελάχιστα πρότυπα που ορίζονται στην οδηγία, δεν εκπληρώνει τις υποχρεώσεις μεταφοράς στο εθνικό δίκαιο. Εάν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνωρίσει ότι η μεταφορά στο εθνικό δίκαιο δεν είναι σύμφωνη, μπορεί να προσφύγει στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Για τα ιδρύματα πολιτιστικής κληρονομιάς, η ασφαλέστερη επιλογή είναι να υποστηρίξουν καθ’ όλη τη διάρκεια της διαδικασίας μεταφοράς στο εθνικό δίκαιο όλα όσα πρέπει να εγκριθούν σύμφωνα με την οδηγία. Εάν αυτό δεν είναι επιτυχές, τα ιδρύματα πολιτιστικής κληρονομιάς θα μπορούσαν να εξετάσουν:

• Έναρξη διαλόγου καλής πίστης με την κυβέρνηση για να επισημανθούν οι προκλήσεις που δημιουργεί η εσφαλμένη μεταφορά για τον τομέα της πολιτιστικής κληρονομιάς και να ζητηθεί η διόρθωσή τους·
• Απευθύνοντας επιστολή στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή για να επιστήσει την προσοχή τους στην εσφαλμένη μεταφορά·
• Ή ως τελευταίος πόρος, αμφισβητώντας την εσφαλμένη μεταφορά στο εθνικό δίκαιο μέσω των εθνικών δικαστηρίων.

Αυτές οι συχνές ερωτήσεις έχουν αναπτυχθεί από μέλη της ομάδας εργασίας της Europeana για τα μη εμπορικά έργα. Δημοσιεύθηκαν για πρώτη φορά τον Σεπτέμβριο του 2022. Στόχος της ομάδας εργασίας είναι η συνεχής επανεξέταση αυτών των ερωτήσεων και συστάσεων στις απαντήσεις. Για τυχόν παρατηρήσεις ή προτάσεις, μπορείτε να απευθυνθείτε στη διεύθυνση [email protected].

Οι πληροφορίες στις συχνές ερωτήσεις δεν θα πρέπει να χρησιμοποιούνται ως επαγγελματικές ή νομικές συμβουλές (εάν χρειάζεστε συγκεκριμένες συμβουλές, συνιστούμε να συμβουλευτείτε έναν επαγγελματία με τα κατάλληλα προσόντα).

Δήλωση αποποίησης ευθύνης: Η Διεθνής Ομοσπονδία Οργανώσεων για τα Δικαιώματα Αναπαραγωγής IFRRO είναι ενεργό μέλος της ομάδας εργασίας Europeana Out of Commerce Works, έχει συμβάλει σημαντικά στις συζητήσεις, μεταξύ άλλων για την ανάπτυξη αυτών των συχνών ερωτήσεων, και συνεργάζεται στενά με την Europeana για την ευαισθητοποίηση στο πλαίσιο των αντίστοιχων μελών τους σχετικά με τα έργα εκτός εμπορίου. Ωστόσο, υπάρχουν αποκλίσεις απόψεων σχετικά με ορισμένα από τα περιεχόμενα, συμπεριλαμβανομένων ορισμένων συστάσεων υπεράσπισης και πολιτικής που περιγράφονται στις συχνές ερωτήσεις.