Id-Direttiva dwar id-Drittijiet tal-Awtur tal-2019 li qed tiġi rieżaminata

F’dawn l-aħħar snin, ktibna b’mod estensiv dwar is-sitwazzjoni attwali tad-Drittijiet tal-Awtur fid-Direttiva dwar is-Suq Uniku Diġitali u d-dispożizzjonijiet tagħha li jappoġġaw id-diġitalizzazzjoni u t-tixrid tal-wirt kulturali.

Pereżempju, iffukajna fuq id-dominju pubbliku, u fuq l-eċċezzjoni tal-preservazzjoni, li tippermetti li jsiru kopji ta' materjali li huma parti mill-kollezzjoni ta' istituzzjoni tal-wirt kulturali (CHI) , bi kwalunkwe mezz u mingħajr limitazzjonijiet fuq il-kwantità, mingħajr l-obbligu li d-detentur tad-drittijiet jintalab permess. Eżaminajna wkoll id-dispożizzjonijiet dwar ix-xogħlijiet li mhumiex fis-suq, li skonthom CHI tista’ tagħmel disponibbli materjali online protetti mid-drittijiet tal-awtur li huma parti mill-kollezzjonijiet tagħhom mingħajr ma titlob permess lid-detenturi tad-drittijiet individwalment, wara li ssegwi ċerti passi.

Barra minn hekk, għidnalek kif diversi pajjiżi fl-UE kienu qed jimplimentaw dawn il-“permessi legali” fil-liġi nazzjonali tagħhom, pereżempju, fl-Italja, fl-Iżvezja u fil-Litwanja.

Bħal fil-każ tad-Direttivi kollha tal-Unjoni Ewropea, hemm żmien meta l-impatt prattiku tagħhom jiġi analizzat biex jiġi evalwat jekk l-objettivi tagħhom intlaħqux. Dan qed iseħħ issa, ibda minn rieżami tad-Direttiva minn konsulent estern, il-Grupp Verian flimkien ma’ żewġ sħab oħra. Ir-rieżami jinkludi stħarriġ li jagħlaq fl-14 ta’ Ġunju 2026. Abbażi tas-sejbiet tal-istudju, id-dipartimenti tal-Kummissjoni Ewropea li jissorveljaw id-Direttiva se jivvalutaw il-ħtieġa għal reviżjonijiet leġiżlattivi potenzjali.

Sa mill-adozzjoni tad-Direttiva, ilna nimmonitorjaw l-implimentazzjoni tagħha fil-prattika, u osservajna li bidliet leġiżlattivi żgħar jistgħu jwasslu għal riżultat ħafna aktar effiċjenti. Aħna nemmnu li r-rieżami tad-Direttiva joffri opportunità tajba għal dan, u li huwa importanti li s-CHIs jipparteċipaw b’mod attiv fl-istħarriġ u fl-intervisti. Se naqsmu aktar informazzjoni permezz tal-kanali tal-Europeana meta dan ikun disponibbli, u għadna kif ippubblikajna l-pożizzjoni tagħna dwar kif id-Direttiva għandha tinbidel.

L-Omnibus Diġitali għad-data

Il-Kummissjoni Ewropea ressqet Proposta Omnibus Diġitali, inizjattiva leġiżlattiva li tiġbor diversi dispożizzjonijiet legali fi strument wieħed, għas-sempliċità u l-effettività. Pereżempju, jintegra d-Direttiva dwar id-Data Miftuħa u l-Att dwar il-Governanza tad-Data fl-Att dwar id-Data.

Omnibus għandu jwassal biss għal emendi ta’ natura teknika, iżda l-proposta tagħmel bidliet sostanzjali (u xi drabi kontroversjali) f’diversi Direttivi u Regolamenti, bħar-Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data.

Il-bidliet proposti li għandhom impatt l-aktar dirett fuq is-settur tal-wirt kulturali jiddaħħlu fid-Direttiva dwar id-Data Miftuħa, jiġifieri billi jiżdied li jkun possibbli li jintalbu tariffi ogħla lil kumpaniji kbar ħafna u li jiġu stabbiliti kundizzjonijiet differenti għall-aċċess għad-data u għall-użu mill-ġdid tagħha.

Fid-Direttiva dwar id-Data Miftuħa, il-prinċipju ġenerali huwa li organizzazzjoni tal-wirt kulturali tas-settur pubbliku ma għandha titlob l-ebda tariffa għall-aċċess għad-dokumentazzjoni tagħha. Jekk jiġu imposti tariffi, il-kalkolu tagħhom jeħtieġ li jsir trasparenti u jeħtieġ li jiġi ġġustifikat fuq il-kost tat-tħejjija tad-data għall-aċċess. Il-Proposta Omnibus Diġitali tieħu approċċ fundamentalment differenti u tiddikjara li “l-korpi tas-settur pubbliku jistgħu jistabbilixxu tariffi ogħla għall-użu mill-ġdid tad-data u tad-dokumenti minn intrapriżi kbar ħafna” b’mod li jiffaċilita “redditu fuq l-investiment”. Hija żżid ukoll li dawn jistgħu jistabbilixxu “kundizzjonijiet speċjali għall-użu mill-ġdid ta’ data u dokumenti minn impriżi kbar ħafna”.

Il-Fondazzjoni Europeana ppreżentat tweġiba għall-konsultazzjoni pubblika li kienet miftuħa sat-13 ta’ Marzu 2026. F’din it-tweġiba:

• Aħna indikajna li napprezzaw il-possibbiltà li jiġu introdotti tariffi ogħla għall-użu mill-ġdid ta’ data u dokumenti minn kumpaniji kbar, minħabba li dawn l-utenti għandhom il-mezzi biex jiżguraw is-sostenibbiltà finanzjarja tal-amministraturi tad-data, iżda nemmnu li dawn it-tariffi għandhom jintalbu għall-forniment ta’ servizz, pereżempju, data mħejjija fi kwantitajiet kbar għat-taħriġ fl-IA aktar milli għas-sempliċi aċċess għad-data.
• Aħna insistejna fuq il-ħtieġa li jiġi ssalvagwardjat il-liċenzjar miftuħ u wissiet li l-introduzzjoni ta’ kundizzjonijiet speċjali fil-livell tal-aċċess tista’ tinterferixxi mal-isforzi biex il-materjali jsiru disponibbli taħt liċenzji miftuħa, bħal liċenzji tal-Creative Commons.
• Aħna ħeġġiġna r-rieżami tar-regoli li jirregolaw l-arranġamenti esklużivi, bħal dawk applikabbli għall-proġett Google Books. Filwaqt li jista' jkun meħtieġ perjodu ta' esklużività għall-kumpaniji biex jiksbu redditu fuq l-investiment, u tali investimenti huma ta' valur għas-settur tal-wirt kulturali, il-perjodu jenħtieġ li jkun limitat għall-minimu strett ħafna. Inkella dan jagħti vantaġġ mhux intenzjonat lil attur kbir fis-suq, u b’hekk jimmina xi wħud mill-objettivi tal-proposta Omnibus Diġitali, u jneħħi possibbiltajiet siewja mis-soċjetà inġenerali biex tintuża d-data tas-settur pubbliku f’kuntesti speċifiċi, eż. dawk kummerċjali.

Il-proposta issa qed tiġi riveduta fil-Parlament Ewropew u fil-Kunsill tal-UE.

Il-Wegħda tal-Att dwar l-ERA

Fil-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni Ewropea tad-29 ta’ Jannar 2025 – il-“Kumpass tal-Kompetittività tal-UE” – flimkien ma’ aktar pedamenti għall-Att Ewropew dwar ir-Riċerka, toħroġ strateġija ċara. Hija tfittex li ssaħħaħ il-kompetittività tal-Unjoni billi tinvesti fir-riċerka, tallinja l-liġijiet nazzjonali, u trawwem il-kondiviżjoni tal-għarfien u l-kollaborazzjoni transfruntiera biex tiżgura li l-Ewropa tibqa’ ċentru għal skoperti xjentifiċi u teknoloġiċi pijunieri.

L-Att dwar iż-Żona Ewropea tar-Riċerka (ŻER) jirrappreżenta bidla strateġika lejn “Il-Ħames Libertà” unifikata fl-Ewropa – il-moviment liberu tal-għarfien – li tpoġġi lis-CHIs bħal libreriji, arkivji, u mużewijiet bħala infrastrutturi vitali tar-riċerka. Fi ħdan l-Aġenda ta’ Politika taż-ŻER 2025-2027, dawn l-istituzzjonijiet qed jiġu rikonoxxuti dejjem aktar mhux biss bħala repożitorji, iżda bħala nodi attivi fl-ekosistema tax-Xjenza Miftuħa, li jibbenefikaw minn riformi proposti bħad-Drittijiet ta’ Pubblikazzjoni Sekondarja. L-Att dwar iż-ŻER għandu l-għan li jnaqqas id-distakk bejn il-preservazzjoni kulturali u l-innovazzjoni teknoloġika billi jrawwem inizjattivi bħall-ispazju komuni Ewropew tad-data għall-wirt kulturali u l-Cloud Kollaborattiv Ewropew għall-Wirt Kulturali (ECCCH) għall-ħolqien ta’ infrastruttura diġitali li tgħaqqad lis-CHIs u lill-professjonisti madwar l-UE, u jippromwovi l-kooperazzjoni transfruntiera. Dawn l-isforzi jiżguraw li l-memorja kollettiva tal-Unjoni tkun kompletament aċċessibbli għar-riċerka xjentifika mill-aktar avvanzata u għall-avvanz tas-soċjetà.

Tista’ taqra aktar dwar id-direttiva dwar id-drittijiet tal-awtur u d-drittijiet tal-awtur b’mod ġenerali fuq is-sit web tal-ispazju tad-data. Inħeġġuk tingħaqad mal-komunità tad-drittijiet tal-awtur biex tisma' aktar dwar dawn l-iżviluppi.