Ó cuireadh tús le tionscadal DE-BIAS i mí Eanáir 2023, tá comhpháirtithe tionscadail ag plé le pobail éagsúla chun eolas a bhailiú chun stór focal nua a fhorbairt a bheidh i gcroílár uirlis DE-BIAS. Eascraíonn an foclóir as seisiúin chomhoibrithe agus chomhchruthaithe leis na pobail ábhartha, rud a léiríonn tiomantas an tionscadail scrúdú a dhéanamh ar theanga fhadhbach agus meiteashonraí na hoidhreachta cultúrtha a fheabhsú i dtrí réimse: féiniúlacht eitnea-reiligiúnach, inscne agus féiniúlacht ghnéasach agus stair choilíneach.
Mar chuid den obair sin, thug Institiúid Fuaime agus Físe na hÍsiltíre (NISV) faoi thuras comhoibríoch le baill de phobal Shuranamach na hÍsiltíre. Le linn trí sheisiún, dhírigh na rannpháirtithe ar ábhair chartlainne, ar thuairiscí a bheachtú agus ar mheiteashonraí a insileadh le teanga chruinn chuimsitheach. Bhí an grúpa éagsúil, ag réimsiú aoiseanna, gairmeacha agus cúlraí cultúrtha éagsúla, agus ghlac ár mball pobail éascaithe Sharma ceannaireacht sna seisiúin.
Téarmaí a bheachtú agus a chur leis
Le linn na seisiún sin, thug na rannpháirtithe isteach go leor téarmaí cuardaigh nua ábhartha, lena n-áirítear logainmneacha, ainmneacha cuideachta agus téarmaí cultúrtha a bhaineann le gúna traidisiúnta, bianna, deasghnátha agus reiligiún. Mar shampla, agus anailís á déanamh ar ghearrthóg Polygoon Journaal (ainm comhchoiteann do nuachtirisí na hÍsiltíre) ina léirítear Margadh Lárnach Paramaribo, d’aithin na rannpháirtithe gúna traidisiúnta na mban, ag tabhairt faoi deara téarmaí amhail ‘orhni,’ ‘koto,’ ‘angisa’ (anisa), ‘pangi,’ agus ‘sari’ atá le cur leis mar théarmaí cuardaigh.
Leag sé sin béim ar bhearnaí suntasacha sna tuairiscí atá ann cheana ar an ábhar a thaispeántar, rud a léirigh luach na seisiún comhchruthaithe maidir le tuairiscí a shaibhriú le bheith níos inchuardaithe agus níos inrochtana do na pobail ábhartha. Trí ghnéithe cultúrtha agus eolas den sórt sin a ionchorprú sna meiteashonraí, beidh faisnéis a bhí in easnamh roimhe seo infheicthe agus infhionnta.
Teanga agus stair a chur i gcomhthéacs
Léiríodh sa phlé a rinneadh maidir leis an ghearrthóg freisin gurbh fhearr leis na rannpháirtithe an teanga mhaslach a chur i gcomhthéacs seachas í a ionadú go hiomlán. Mar a dúirt Sharma: ‘Faigheann daoine é, athraíonn rudaí thar na blianta, ach ní mór mínithe a thabhairt ar an bhfáth ar scríobhadh é ar an mbealach sin ar ais ansin... Sílim go bhfuil breisiú i bhfad níos tábhachtaí chun tuiscint a fháil agus chun cuardach a dhéanamh [ná athrú]. Tá sé cosúil le leabhair staire: ní féidir leat an stair a athscríobh, ach is féidir leat an cineál aguisín sin a chur i bhfeidhm i gcónaí nó cur leis.’
Dá réir sin, bhí na rannpháirtithe i bhfabhar téarmaí bunaidh atá as dáta a choinneáil do ghrúpaí daonra a léirítear i bpíosa scannáin stairiúil, agus ráiteas ina dhiaidh sin ina n-aithnítear an téarmaíocht atá ann faoi láthair.
Tháinig sampla eile chun cinn le linn na hanailíse ar Iris Polygoon ó 1975, ag doiciméadú imirce Surinamese go dtí an Ísiltír. Shainaithin rannpháirtithe míchruinneas stairiúil sa tuairisc, rud a chuir an t-oll-imirce i leith ‘dífhostaíocht atá ag fás’ i Suranam amháin. Chuir na rannpháirtithe in iúl go ndearnadh neamhaird sa chur síos sin ar an suaiteacht shochpholaitiúil agus ar an teannas eitneach a d’eascair as an rabharta imirce sin. Chuir siad síos ar shuaitheadh polaitiúil, ar éagothromaíochtaí eacnamaíocha agus ar chorraíl shóisialta mar chatalaígh thábhachtacha imirce. Leis na léargais a thug siad, ceartaíodh míchruinnis stairiúla agus eispéiris shaoil réamhbhunaithe, rud a shaibhrigh an taifead cartlainne le fírinní ilghnéitheacha.
Agus machnamh á dhéanamh ar an méid sin, mothaíonn Sharma gur léirigh na seisiúin an méid atá á fhoghlaim againn go fóill ón stair chomhroinnte idir an Ísiltír agus Suranam: ‘Bhí sé go hálainn a fheiceáil go raibh a fhios ag na rannpháirtithe níos óige agus níos sine conas teacht ar a chéile sa ghrúpa seo, gur fhoghlaimíomar go leor inár measc féin. Ní tusa amháin atá inár measc, ach sinne atá inár measc chomh maith. Bhí sé go hálainn bogadh ó na freagraí mothúchánacha sin go léir ar na tuairiscí agus as sin a fháil amach, ‘ceart go leor, tá sé seo in easnamh agus is gá é a fhorlíonadh.’ Is conclúid an-deas é sin do na seisiúin sin go léir. Cultúr scéalaíochta beag!’
An tábhacht a bhaineann le rannpháirtíocht an phobail
Léiríonn na léargais ó na seisiúin an tábhacht a bhaineann le rannpháirtíocht an phobail chun aghaidh a thabhairt ar ábhar íogair agus ionadaíocht chultúrtha a chinntiú laistigh de thaifid chartlainne. Fuarthas dúshlán nuair a rinneadh anailís ar ábhar cartlainne: taobh amháin na dtuairiscí agus na meiteashonraí atá ann cheana. Ina gcuid machnaimh chriticiúil, shoilsigh na rannpháirtithe tostanna agus easnaimh, agus thug siad aghaidh ar mhíchruinneas agus ar shaobhadh stairiúil laistigh de thaifid chartlainne seachas ar nuances teanga. Ar an iomlán, léiríonn na seisiúin acmhainneacht chlaochlaitheach na rannpháirtíochta comhoibríche maidir le claontacht a mhaolú agus ionadaíocht chuimsitheach na hoidhreachta cultúrtha a chothú.
Mar a dúirt Sharma: ‘Is é [An pobal a rannpháirtiú ar an mbealach seo] an chéad chéim i dtreo ní hamháin na tuairiscí sin a shaibhriú ach tumadh níos doimhne isteach sa stair agus sna cartlanna freisin. Le rá, "hey wait a minutes", tá an oiread sin le baint as an méid atá againn anois. Fiú mura bhfuil [na torthaí] ann don ghlúin seo go fóill, ach do na glúnta atá ag teacht chun cinn.’
Glac páirt
Tá sé cruthaithe go bhfuil na comhráite seo ríthábhachtach chun idirghníomhaíochtaí fiúntacha measúla a spreagadh le grúpaí pobail timpeall na n-éascaitheoirí. Tá na himeachtaí comhchruthaithe a thiocfaidh chun cinn mar léiriú ar na hidirghníomhaíochtaí sin beartaithe do 2024.
Is féidir leat tuilleadh eolais a fháil faoi thionscadal De-Bias - agus faoina acmhainní uile - ar leathanach an tionscadail.