Το κομμάτι αυτό γράφτηκε από τους Nicole McNeilly, Saiyyna Vasileva, Matilde Brambilla, Ping-Yi Lin και Eleni Hamhougia. Χάρη στο Κέντρο Επιπτώσεων Erasmus, το Πανεπιστήμιο Erasmus, το Ρότερνταμ (Ellen Loots, Marjelle Oosterling-Vermeulen και Emiel Gieles).
Τι είναι η επαναχρησιμοποίηση και γιατί είναι σημαντική;
Μολονότι υπάρχουν διαφορετικοί ορισμοί και αντιλήψεις, η πρωτοβουλία Europeana ορίζει την επαναχρησιμοποίηση ως την ικανότητα «χρήσης ψηφιακού αντικειμένου ή μεταδεδομένων που είναι διαθέσιμα στο διαδίκτυο, μέσω πράξεων ανταλλαγής, αντιγραφής, έρευνας, προβολής, τροποποίησης ή δημοσίευσης». Στόχος αυτής της έρευνας ήταν να μας βοηθήσει να προχωρήσουμε όχι μόνο στη μέτρηση των περιπτώσεων επαναχρησιμοποίησης του περιεχομένου ψηφιακής κληρονομιάς της Ευρώπης, αλλά και του δυνητικού αντικτύπου που δημιουργεί αυτή η επαναχρησιμοποίηση και της συμβολής της στον τριπλό κοινωνικό, ψηφιακό και περιβαλλοντικό μετασχηματισμό της Ευρώπης.
Περισσότερα από 59 εκατομμύρια στοιχεία από περισσότερους από 3.500 παρόχους δεδομένων είναι διαθέσιμα στον ιστότοπο της Europeana. Το 42% αυτού του περιεχομένου είναι διαθέσιμο για να επαναχρησιμοποιηθεί ελεύθερα από οποιονδήποτε. Η έρευνα και η εμπειρία μας έχουν δείξει ότι υπάρχουν συγκεκριμένα ακροατήρια που μπορούν πραγματικά να επωφεληθούν από την απόλαυση και την επαναχρησιμοποίηση της κληρονομιάς, όπως οι εκπαιδευτικοί, οι ερευνητές, οι δημιουργοί και όσοι δραστηριοποιούνται στον τομέα του τουρισμού.
Ποιο είναι το πρόβλημα;
Χάρη στην έρευνα που πραγματοποίησαν η ασκούμενη Saiynna Vasileva του Europeana Foundation και οι φοιτητές Matilde Brambilla, Ping-Yi Lin και Ελένη Χαμούγια από την ομάδα Erasmus που ερευνά την επαναχρησιμοποίηση της ψηφιακής πολιτιστικής κληρονομιάς στην εκπαίδευση, επιβεβαιώσαμε ότι η μέτρηση της επαναχρησιμοποίησης είναι (ακόμη) δύσκολη. Υπάρχει «έλλειψη συστηματικής ανάλυσης και χαρτογράφησης» της επαναχρησιμοποίησης στον τομέα της ψηφιακής πολιτιστικής κληρονομιάς. Εξακολουθεί να αποτελεί αναδυόμενο πεδίο, ενώ οι τυποποιημένες προσεγγίσεις εξακολουθούν να αναπτύσσονται. Οι προκλήσεις της μέτρησης της επαναχρησιμοποίησης είναι παρόμοιες σε διάφορους τομείς, συμπεριλαμβανομένης της εκπαίδευσης, των δημιουργικών βιομηχανιών ή του τουρισμού.
Οι εμπειρικές, συμφραζόμενες μελέτες βασίζονται κυρίως σε τύπους ποιοτικής έρευνας, όπως συνεντεύξεις και περιπτωσιολογικές μελέτες, με λίγα ποσοτικά, μαζικά δεδομένα ή αυτοματοποιημένη έρευνα. Είναι δύσκολο να μετρηθεί, με τυποποιημένο τρόπο, η αξία ή ο αντίκτυπος της επαναχρησιμοποίησης δεδομένων. Η ποιοτική έρευνα και οι προσεγγίσεις για την παρακολούθηση της επαναχρησιμοποίησης προσφέρουν μεγάλη αξία επιπλέον των ποσοτικών μετρήσεων και, ως εκ τούτου, πρέπει να διαθέτουν επαρκείς πόρους.
Μέτρηση της επαναχρησιμοποίησης και των επιπτώσεων των αντικειμένων που διατίθενται μέσω του Europeana.eu
Η εξέταση της συχνότητας τηλεφόρτωσης αντικειμένων από το Europeana.eu είναι ένας πιθανός δείκτης επαναχρησιμοποίησης. Ωστόσο, οι ποσοτικοί δείκτες μάς παρέχουν ελάχιστες πληροφορίες σχετικά με την ποιότητα της εμπειρίας και της δέσμευσης. Τι γίνεται με το αντικείμενο μετά τη λήψη του; Τι αξία έχει αυτό για τον περαιτέρω χρήστη και τι αντίκτυπο δημιουργεί αυτό στην κοινωνία;
Πολλά αντικείμενα στο Europeana.eu είναι ελεύθερα να τα κατεβάσετε για να τα χρησιμοποιήσετε και να τα απολαύσετε χωρίς περιορισμούς. Η άρση αυτών των εμποδίων στην επαναχρησιμοποίηση είναι πραγματικά σημαντική για την πρωτοβουλία Europeana. Ωστόσο, αυτό σημαίνει ότι δεν έχουμε τρόπους να ερευνήσουμε άμεσα τους επαναχρησιμοποιητές του περιεχομένου μας.
Ως επί το πλείστον, βασιζόμαστε στους επαναχρησιμοποιητές που μοιράζονται τον τρόπο με τον οποίο επαναχρησιμοποιούν τα δεδομένα. Διάφορες μελέτες αναφέρουν την αξία των ανεπίσημων ιστοριών στην παρακολούθηση και την κατανόηση των περιπτώσεων επαναχρησιμοποίησης και των επιπτώσεών τους. Η άμεση επαφή με τους επαναχρησιμοποιητές μας βοηθά να αναπτύξουμε περιπτωσιολογικές μελέτες και να μάθουμε πώς να υποστηρίζουμε διαφορετικούς τύπους κοινού επαναχρησιμοποίησης και επαναχρησιμοποίησης.
Πρωτοβουλίες της Europeana όπως το Φεστιβάλ Ψηφιακής Αφήγησης ή το GIF IT UP μας διδάσκουν πολλά για το πώς τα αντικείμενά μας μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν και να δημιουργήσουν αξία. Συνολικά, ωστόσο, είναι πολύ πιο σύνηθες να παρακολουθείται η επαναχρησιμοποίηση όταν κοινοποιείται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Οι πιο δημοφιλείς μετρήσεις χρήσης και επαναχρησιμοποίησης περιλαμβάνουν τον αριθμό των συνολικών λήψεων, κλικ, χτυπημάτων και μετρήσεων κοινωνικών μέσων. Ήταν «συχνά τα δεδομένα που ήταν τεχνικά απλούστερα στη συλλογή [τα οποία συλλέχθηκαν], αντί των δεδομένων που θα ήταν χρήσιμα για τη γνωστοποίηση της αξίας των επιγραμμικών συλλογών τους».
Επαναχρησιμοποίηση 3D αντικειμένων
Η τρισδιάστατη επαναχρησιμοποίηση αποτελεί ήδη μέρος πολλών πρωτοβουλιών στον τομέα του τουρισμού. Οι εφαρμογές και τα έργα εικονικής εμπειρίας (συμπεριλαμβανομένης της αφήγησης ιστοριών μέσω εικονικών εκθέσεων) άνθισαν κατά τη διάρκεια των περιοριστικών μέτρων λόγω της νόσου COVID-19, όταν ορισμένα μουσεία ανέπτυξαν τρισδιάστατες διαδικτυακές περιηγήσεις για την προσέλκυση επισκεπτών.
Το τρισδιάστατο περιεχόμενο αποτελεί επίσης μεγάλη προτεραιότητα του χώρου δεδομένων. Όπως περιγράφεται στις συστάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής του 2021 για έναν κοινό χώρο δεδομένων Europeana για την πολιτιστική κληρονομιά, στόχος είναι τα κράτη μέλη να συνεισφέρουν συλλογικά πάνω από 16 εκατομμύρια εγγραφές έως το 2030 και να δώσουν προτεραιότητα στην τρισδιάστατη ψηφιοποίηση των μνημείων πολιτιστικής κληρονομιάς που διατρέχουν κίνδυνο και έχουν εθνική αξία. Συχνά γίνεται αναφορά στην αξία του υψηλής ποιότητας τρισδιάστατου περιεχομένου για επαναχρησιμοποίηση: υποστηρίζει τη διατήρηση και την αποκατάσταση της πολιτιστικής κληρονομιάς, τις εμβυθιστικές μαθησιακές εμπειρίες και την αύξηση της προσβασιμότητας και της συμμετοχικότητας· και εμπνέει νέα δημιουργικότητα ή καινοτομία και συμμετοχή του κοινού στην κληρονομιά.
Ωστόσο, αυτό που δεν γνωρίζουμε ακόμη είναι το είδος του αντικτύπου που δημιουργεί η επαναχρησιμοποίηση τρισδιάστατου περιεχομένου για τους επαναχρησιμοποιητές ή για την κοινωνία και αν η τιμή αυτή διαφέρει από άλλους τύπους αντικειμένων. Πρόκειται για ένα νέο πεδίο μελέτης: η έρευνά μας δεν εντόπισε συγκεκριμένες μελέτες που να κάνουν διάκριση μεταξύ της επαναχρησιμοποίησης 3D και της επαναχρησιμοποίησης άλλων τύπων ψηφιοποιημένων αντικειμένων πολιτιστικής κληρονομιάς, εκτός από την επαναχρησιμοποίηση 3D σε εφαρμογές VR/AR/MR.
Μαθαίνοντας από την κληρονομιά των αυτοχθόνων
Οι μελέτες που επικεντρώνονται σε ψηφιοποιημένες συλλογές αυτοχθόνων , στην επαναχρησιμοποίηση από αυτόχθονες κοινότητες και στον αντίκτυπό της τείνουν να λαμβάνουν υπόψη τις κοινωνικές και συναισθηματικές αξίες. Υιοθετούν επίσης θεωρητικά πλαίσια που βοηθούν στην κατηγοριοποίηση και τη μελέτη των επιπτώσεων της ψηφιοποίησης και της επαναχρησιμοποίησης με πιο στοχαστικό τρόπο. Σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύτηκε το 2022, οι αριθμητικές μετρήσεις δεν αποτυπώνουν τον αντίκτυπο στην κοινότητα: αντ’ αυτού, οι ιστορίες και οι αφηγηματικοί λογαριασμοί μπορούν να προσφέρουν καλύτερες πληροφορίες σχετικά με τον αντίκτυπο των ψηφιοποιημένων συλλογών για τις κοινότητες.
Οι κατηγορίες του είδους του αντικτύπου που επιφέρουν οι ψηφιακές συλλογές στις αυτόχθονες κοινότητες μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως μέθοδος ευρύτερης ανάλυσης του κοινωνικού αντικτύπου των ψηφιακών συλλογών, καθώς αυτό ισχύει για πολλές διαφορετικές κοινότητες επαναχρησιμοποίησης. Οι εκθέσεις που εξετάζουν τις αυτόχθονες κοινότητες και τα αρχεία δίνουν επίσης έμφαση στην ποιότητα έναντι της ποσότητας και στην «επιβράδυνση»για να δοθεί προσοχή στον τρόπο διατήρησης και μετάδοσης της γνώσης.
Μελλοντικές ευκαιρίες για τη μέτρηση και την κατανόηση της αξίας της επαναχρησιμοποίησης
Η μέτρηση της προόδου της ψηφιοποίησης στον ευρωπαϊκό τομέα ψηφιοποίησης, πέραν των μετρήσεων που παρέχονται στην Europeana και, γενικότερα, σε εθνικό επίπεδο, αποτελεί πρόκληση.
Η έρευνά μας έχει αποκαλύψει μερικούς πρόσθετους δείκτες που θα μπορούσαν να μας βοηθήσουν να μετρήσουμε την αξία της επαναχρησιμοποίησης σε αυτή τη μεγαλύτερη εικόνα. Πρέπει να εξετάσουμε διαφορετικά τα διαφορετικά ακροατήρια επαναχρησιμοποίησης, όπως η εκπαίδευση και ο τουρισμός, διότι δεν μπορούμε να αναμένουμε ότι όλες οι τάσεις και οι εμπειρίες επαναχρησιμοποίησης θα είναι οι ίδιες.
Είναι σημαντικό ότι η έρευνά μας επιβεβαίωσε αυτό που είχε προηγουμένως υποτεθεί: ότι η παρακολούθηση των περιπτώσεων επαναχρησιμοποίησης είναι δύσκολη και απαιτεί, προς το παρόν, σημαντική χειροκίνητη προσοχή και προσπάθεια. Ταυτόχρονα, θα πρέπει να διερευνηθούν νέα (αυτοματοποιημένα) εργαλεία, συμπεριλαμβανομένης της ΤΝ, για την ικανότητά τους να αποτυπώνουν αποτελεσματικότερα και σε κλίμακα περιπτώσεις ποιοτικής επαναχρησιμοποίησης. Ο συνδυασμός των δύο προσεγγίσεων είναι πολύτιμος. Όπου η πρωτοβουλία Europeana συμμετέχει ή ηγείται πρωτοβουλιών για τη διευκόλυνση και την ενθάρρυνση της επαναχρησιμοποίησης, θα συνεχίσουμε να εξετάζουμε λεπτομερέστερα τον αντίκτυπο που δημιουργείται. Κάτι τέτοιο θα μπορούσε να συμβάλει στην εμφάνιση περισσότερων ποιοτικών δεικτών επαναχρησιμοποίησης που θα ήταν χρήσιμοι τόσο για την Europeana, όσο και για τον χώρο δεδομένων και τον ευρύτερο τομέα.
Μάθετε περισσότερα
Για μια πλήρη εικόνα της έρευνας, διαβάστε τις εκθέσεις σχετικά με τους δείκτες επαναχρησιμοποίησης και την Europeana Education - μπορείτε επίσης να τις κατεβάσετε παρακάτω.
Για να συνεχίσουμε τις συζητήσεις, να δικτυωθούμε με ομοτίμους και να μοιραστούμε βέλτιστες πρακτικές, συμμετέχουμε στην Europeana Impact Community και στην ομάδα μας στο LinkedIn για να μοιραστούμε πόρους που μπορούν να διευρύνουν τη συλλογική μας γνώση.