Id-Digriet
Reċentement, il-Ministeru Taljan tal-Kultura ħareġ Digriet intitolat “Linji gwida għad-determinazzjoni tat-tariffi minimi għall-konċessjoni tal-użu tal-wirt kulturali miżmum mill-istituti nazzjonali u mill-postijiet tal-kultura” (D.M.tal-11 ta’ April 2023, Nru 161). Id-Digriet qajjem tħassib minn bosta organizzazzjonijiet u professjonisti fis-settur tal-wirt kulturali minħabba li jintroduċi tariffi minimi għall-ħolqien u l-użu għal skopijiet kummerċjali ta’ riproduzzjonijiet diġitali tal-wirt kulturali tal-Istat, inklużi xogħlijiet fid-dominju pubbliku. Id-Digriet ma jqisx iż-żoni griżi fejn l-iskop kummerċjali huwa kkombinat mal-użi permessi skont il-Kodiċi tal-Wirt Kulturali.
Id-Digriet jagħmel ħsara lill-promozzjoni u t-tixrid tal-wirt kulturali Taljan, jirrestrinġi l-libertajiet kostituzzjonali tar-riċerka u l-espressjoni, u jillimita d-drittijiet għal “benefiċċju mill-wirt kulturali u jikkontribwixxi għall-arrikkiment tiegħu” (il-Konvenzjoni ta’ Faro, l-Artikolu 4).
Il-Kodiċi tal-Wirt Kulturali Taljan
Il-Kodiċi tal-Wirt Kulturali Taljan (id-DigrietLeġiżlattiv Nru 42 tat-22 ta’ Jannar 2004)jiddikjara li r-riproduzzjonijiet diġitali leali tal-wirt kulturali jistgħu jintużaw biss għal skopijiet kummerċjali wara li jirċievu awtorizzazzjoni mill-istituzzjoni tal-wirt kulturali li żammet ix-xogħol fiżiku, u wara l-ħlas ta’ tariffa.
S’issa, skont interpretazzjoni usa’ tal-Kodiċi tal-Wirt Kulturali, kull istituzzjoni tal-wirt kulturali tista’ tiddeċiedi jekk tipprovdix għal awtorizzazzjoni u titlobx ħlas (l-Artikoli 107 u 108).
Madankollu, id-Digriet il-ġdid li jintroduċi tariffi minimi jirrestrinġi b’mod sinifikanti d-diskrezzjoni mogħtija lill-istituzzjonijiet Taljani tal-wirt kulturali tal-Istat. L-effetti tad-dispożizzjonijiet il-ġodda se jaffettwaw istituzzjonijiet iżgħar li spiss isibuha aktar konvenjenti li ma jitolbux tariffi, għall-benefiċċju tal-promozzjoni tal-istituzzjoni u l-wirt kulturali nnifsu; u f’termini ta’ ffrankar tal-ispejjeż għall-implimentazzjoni tas-sistema ta’ awtorizzazzjoni u tariffi.
Implikazzjonijiet għad-dominju pubbliku
Id-dispożizzjonijiet fil-Kodiċi tal-Wirt Kulturali u d-Digriet jeżistu barra mil-liġi dwar id-drittijiet tal-awtur. Dawn japplikaw irrispettivament minn jekk artefatt partikolari tal-wirt kulturali jkunx għadu protett mid-drittijiet tal-awtur.
B’riżultat ta’ dan, anki meta l-materjali jkunu fid-dominju pubbliku, u jistgħu, minn dik il-perspettiva, jiġu riprodotti u mxerrda mingħajr restrizzjonijiet, il-limitazzjonijiet imposti mill-Kodiċi tal-Wirt Kulturali u d-Digriet jibqgħu japplikaw. Il-Kodiċi tal-Wirt Kulturali Taljan għalhekk jillimita d-dominju pubbliku, li issa huwa ssalvagwardjat b’mod espliċitu fil-livell Ewropew mill-Artikolu 14 tad-Direttiva dwar id-Drittijiet tal-Awtur fis-Suq Uniku Diġitali (CDSM).
L-implimentazzjoni Taljana tal-Artikolu 14 tad-Direttiva CDSM qajmet ħafna tħassib. Skont l-Artikolu 14, l-ebda protezzjoni tad-drittijiet ġirien (tip “aktar baxx” ta’ protezzjoni tad-drittijiet tal-awtur) ma tista’ tintalab fuq riproduzzjonijiet ta’ xogħlijiet tal-arti viżiva fid-dominju pubbliku. Filwaqt li dan l-Artikolu jfittex li jissalvagwardja u jżomm l-istatus ta’ dominju pubbliku fl-isfera diġitali, l-Artikolu 32, quater tal-liġi Taljana dwar id-Drittijiet tal-Awtur (il-Liġi Nru 633 tat-22 ta’ April 1941), li jittrasponi l-Artikolu 14, jagħmel referenza espliċita biex ma jingħelebx il-Kodiċi tal-Wirt Kulturali, li effettivament jillimita l-effett prattiku tal-Artikolu 14.
Id-Digriet diġà qed jagħmel ħsara lit-tixrid tal-wirt kulturali Taljan u l-kondiviżjoni tal-għarfien. Ħafna Istituzzjonijiet Nazzjonali li kienu japplikaw politiki ta’ Aċċess Miftuħ issa jridu japplikaw it-tariffi pprovduti mid-Digriet mingħajr ma jkollhom il-possibbiltà li jagħżlu l-istrateġija li tkun l-aktar adattata għall-karatteristiċi tagħhom.
Kif id-Digriet jieħu pass lura mill-istatus preċedenti
Fir-rigward tal-industrija tal-pubblikazzjoni, id-Digriet iżid it-tariffi għar-rimborż. Dan jordna l-ħlas ta’ tariffa għall-pubblikazzjoni ta’ prodotti bi prezz ta’ kopertura li jaqbeż il-EUR 50 u stampar li jaqbeż it-300 kopja.
Id-Digriet jikkontradixxi l-Linji Gwida għall-akkwist, iċ-ċirkolazzjoni u l-użu mill-ġdid ta’ riproduzzjonijiet tal-wirt kulturali fl-ambjent diġitali maħruġa mill-Istitut Ċentrali għad-Diġitalizzazzjoni tal-Wirt Kulturali - Librerija Diġitali tal-Ministeru tal-Kultura (matul il-Leġiżlatura preċedenti) - f’Ġunju 2022 bħala parti mill-Pjan Nazzjonali għad-diġitalizzazzjoni tal-wirt kulturali. Il-linji gwida rrakkomandaw b’mod espliċitu li l-pubblikazzjoni ta’ immaġnijiet tal-wirt kulturali tal-Istat fi kwalunkwe prodott tal-pubblikazzjoni jenħtieġ li tkun mingħajr ħlas, irrispettivament mill-prezz ta’ kopertura u l-għadd ta’ kopji stampati.
Id-dispożizzjonijiet tad-Digriet il-ġdid huma saħansitra agħar minn dawk tad-Digriet Ministerjali tat-8 ta’ April 1994, li stabbilixxa tariffi bla ħlas għall-monografiji bi prezz ta’ kopertura sa EUR 70 u ċirkolazzjoni ta’ 2,000 kopja, kif ukoll il-pubblikazzjonijiet perjodiċi kollha.
Id-Digriet injora wkoll l-opinjoni tal-Qorti Taljana tal-Awdituri, li ppubblikat ir-Riżoluzzjoni Nru 50/2022/G dwar “Spejjeż tat-teknoloġija tal-informazzjoni b’attenzjoni speċjali għad-diġitalizzazzjoni tal-wirt kulturali Taljan”, u enfasizza li l-kostijiet tal-implimentazzjoni tas-sistema tat-tariffi spiss jaqbżu d-dħul iġġenerat mit-tariffi li huma stess ikollhom.
Kif id-Digriet jintroduċi leġiżlazzjoni kumplessa u defiċjenti
Id-Digriet jippreżenta bosta problemi mill-perspettiva tal-implimentazzjoni tal-politiki tal-Aċċess Miftuħ. Jintroduċi wkoll diversi ambigwitajiet li jista’ jkollhom impatt negattiv fuq l-istituzzjonijiet tal-wirt kulturali u d-drittijiet ta’ dawk li jużawhom. Waħda minn dawn il-kwistjonijiet hija n-nuqqas ta’ ċarezza jekk l-utent jirriproduċi b’mod indipendenti l-wirt kulturali għal skopijiet mhux kummerċjali. Barra minn hekk, id-Digriet jonqos milli jindirizza firxa wiesgħa ta’ xenarji fejn l-iskop kummerċjali jista’ jkun biss indirett, u l-użu jaqa’ taħt l-eċċezzjonijiet previsti fl-Artikolu 108 tal-Kodiċi tal-Wirt Kulturali Taljan bħal (użu personali, studju, riċerka, espressjoni libera, titjib, u espressjoni kreattiva).
X'tista' tagħmel
Jekk tixtieq issir taf aktar dwar il-kwistjonijiet imqajma f’din il-kariga, nistednuk tingħaqad mal-komunità tad-drittijiet tal-awtur tal-Assoċjazzjoni tan-Network tal-Europeana u ssegwi l-ħidma tat-Task Force tal-Artikolu 14. Nistednuk ukoll issegwi l-attivitajiet tal-Kapitolu Creative Commons Italy u taqra l-osservazzjonijiet tal-Kapitolu CC Italy dwar id-Digriet reċenti dwar it-tariffa minima.