Il-proċess ta’ traspożizzjoni
Id-Direttiva CDSM ikkawżat ħafna kontroversja fl-Iżvezja meta ġiet adottata fl-2019. F’pajjiż li kien pijunier fl-użu tal-internet u d-diġitalizzazzjoni, id-drittijiet relatati l-ġodda għall-pubblikaturi tal-istampa u r-responsabbiltajiet ġodda għall-kondiviżjoni online ġew issodisfati b’ħafna skuntentizza. Fl-aħħar mill-aħħar, l-Iżvezja kienet waħda mill-ftit pajjiżi tal-UE li vvutaw le għas-CDSM fil-Kunsill Ewropew.
Filwaqt li stinka biex jiżviluppa proposta ta’ liġi bbilanċjata, il-gvern Żvediż għażel proċess ta’ implimentazzjoni komprensiv u inklużiv. Madwar mitt parti kkonċernata ġew mistiedna jagħtu kontribut, artikolu b’artikolu. Madankollu, parti kbira mill-partijiet ikkonċernati kienu jew organizzazzjonijiet ta’ mmaniġġjar kollettiv (CMOs) jew servizzi ta’ kondiviżjoni online. Wikimedia Sverige u xi oħrajn ħolqu netwerk ta' istituzzjonijiet tal-wirt kulturali u tar-riċerka kif ukoll is-soċjetà ċivili u l-utenti tal-internet, biex jibbilanċjaw dan u jiksbu vuċi aktar b'saħħitha. Dan kien mod importanti biex jinbena għarfien komuni u jiżdied l-impatt tal-leġiżlazzjoni, li witta t-triq għal – fost affarijiet oħra – rebħa kbira fuq l-Artikolu 14, spiss imsejjaħ is-“salvagwardja tad-Dominju Pubbliku”.
Wara l-implimentazzjoni, il-Gvern nieda inkjesta pubblika li se tirrieżamina l-eċċezzjonijiet u l-limitazzjonijiet kollha fil-liġi Żvediża dwar id-drittijiet tal-awtur sa Novembru 2023.
Estrazzjoni tat-test u tad-data (TDM)
L-eċċezzjoni l-ġdida tat-TDM tiftaħ possibbiltajiet ġodda għall-pubbliku ġenerali kif ukoll għall-istituzzjonijiet tar-riċerka u tal-wirt kulturali biex jagħmlu riproduzzjonijiet u estrazzjonijiet għall-finijiet tat-TDM. L-implimentazzjoni Żvediża tiftaħ ukoll biex TDM titwettaq fuq “immaġnijiet fotografiċi”, jiġifieri, immaġnijiet li ma jissodisfawx il-limitu tal-oriġinalità, iżda li huma protetti permezz ta’ dritt relatat fil-liġi Żvediża dwar id-drittijiet tal-awtur. Barra minn hekk, l-implimentazzjoni tagħmilha ċara li l-istituzzjonijiet tal-wirt kulturali u tar-riċerka li huma partijiet integrati ta’ stabbilimenti oħra għandhom ikunu jistgħu jwettqu l-MDT skont dawn l-eċċezzjonijiet.
Preservazzjoni tal-wirt kulturali
Fejn id-dispożizzjonijiet preċedenti ppermettew biss li l-arkivji pubbliċi u l-libreriji jikkupjaw kwalunkwe tip ta’ xogħol fil-kollezzjonijiet permanenti tagħhom għal skopijiet ta’ preservazzjoni, l-eċċezzjoni issa qed titwessa’ biex tinkludi l-istituzzjonijiet kollha tal-wirt kulturali. Dawn huma definiti bħala libreriji pubbliċi u mużewijiet, arkivji kif ukoll istituzzjonijiet iddedikati għall-wirt kulturali relatati ma’ immaġnijiet u ħsejjes li jiċċaqilqu. Hija tiddikjara b’mod espliċitu li din l-eċċezzjoni tipprevali fuq kwalunkwe kuntratt li jiddikjara mod ieħor. It-taqsima aġġornata tinkludi wkoll software tal-kompjuter li qabel kien eskluż mill-ikkupjar għal skopijiet ta’ preservazzjoni.
Madankollu, għadhom biss l-arkivji nazzjonali u muniċipali kif ukoll ċerti libreriji pubbliċi u ta’ riċerka li huma permessi jagħmlu kopji ta’ xogħlijiet bid-drittijiet tal-awtur (ħlief għal software tal-kompjuter) għal raġunijiet oħra (bħal skopijiet ta’ riċerka).
Attivitajiet ta’ tagħlim diġitali u transfruntiera
Il-liċenzji kollettivi estiżi (ECLs) għandhom prevalenza qawwija fid-drittijiet tal-awtur Żvediżi, għall-kuntrarju ta’ ħafna Stati Membri oħra tal-UE. Din is-sistema tagħti lis-CMOs “setgħa” ta’ rappreżentazzjoni “estiża”: L-OKS jistgħu jagħtu liċenzji għal xogħlijiet li mhumiex fir-repertorju tagħhom u l-awturi li ma jirrappreżentawx, f'ċerti kuntesti. Dawk li jixtiequ jagħmlu x-xogħlijiet disponibbli għall-pubbliku iżda li d-drittijiet tagħhom inkella jkunu diffiċli biex jiġu ċċarati jistgħu javviċinaw l-OKS.
L-Artikolu 5 tad-Direttiva joħloq eċċezzjoni għall-użu ta’ materjal protett bid-drittijiet tal-awtur għal skopijiet edukattivi mingħajr permess, u jirrikonoxxi b’mod espliċitu l-possibbiltà li dawn l-attivitajiet isiru bejn il-fruntieri. L-implimentazzjoni Żvediża tkopri kemm mezzi diġitali kif ukoll fiżiċi, iżda t-tieni paragrafu jiddikjara li l-eċċezzjoni mhijiex applikabbli jekk ikun hemm liċenzja faċilment disponibbli fis-suq li tippermetti dawn l-użi. Peress li s-suq tal-liċenzji Żvediż huwa żviluppat sew, probabbilment se jkun hemm ftit każijiet fejn l-eċċezzjoni hija applikabbli.
Filwaqt li s-sistema tista 'tkun effiċjenti għal dawk li jistgħu jaffordjaw li jħallsu, tagħmilha diffiċli għal dawk inqas sinjuri biex jaċċessaw u jqassmu l-għarfien. Minħabba l-prevalenza tal-ECLs, xi wħud mill-eċċezzjonijiet u l-limitazzjonijiet stabbiliti fid-Direttiva CDSM, speċjalment fir-rigward tal-edukazzjoni, x’aktarx li ftit li xejn se jkollhom effett fil-prattika.
Xogħlijiet barra mill-kummerċ
L-implimentazzjoni Żvediża tippermetti lill-istituzzjonijiet tal-wirt kulturali jagħmlu kopji ta’ xogħlijiet li mhumiex fis-suq u jippubblikawhom jekk ma jkun hemm l-ebda rappreżentant tal-OKS tad-detenturi tad-drittijiet rilevanti; jekk il-materjal jiġi ppubblikat fuq sit web mhux kummerċjali; jekk jintuża għal skopijiet mhux kummerċjali u jekk jiġu indikati l-ismijiet tad-detenturi potenzjali tad-drittijiet.
Jekk teżisti OKS bħal din, jista’ jiġi applikat tip ġdid ta’ liċenzja għal xogħlijiet li mhumiex fis-suq. Din il-liċenzja tkopri kull tip ta’ aċċess u użu ta’ xogħlijiet li mhumiex fis-suq fil-kollezzjonijiet tal-istituzzjonijiet tal-wirt kulturali, filwaqt li l-eċċezzjoni tinkludi biss il-pubblikazzjoni ta’ dawn ix-xogħlijiet. Fiż-żewġ taqsimiet, huwa ddikjarat b’mod ċar li d-detenturi tad-drittijiet jistgħu jagħżlu li ma jippubblikawx ix-xogħlijiet tagħhom.
Id-Direttiva tirrikjedi li l-istituzzjonijiet tal-wirt kulturali li jagħmlu użu mill-eċċezzjoni għal xogħlijiet li mhumiex fis-suq jeħtieġ li jippubblikaw informazzjoni dwar ix-xogħlijiet fuq pjattaforma ġestita mill-EUIPO. Huwa interessanti li l-Gvern Żvediż jenfasizza li dan ma għandux jitqies bħala rekwiżit għall-pubblikazzjoni jew l-użu tax-xogħlijiet inkwistjoni. Huma jargumentaw li ma setax jitqies raġonevoli li tiġi kondiviża informazzjoni dwar kull xogħol użat jew li għandu jintuża fuq il-portal. Barra minn hekk, huma jargumentaw li ma għandhiex tkun awtomatikament ir-responsabbiltà tal-istituzzjoni tal-wirt kulturali li taġġorna l-portal meta l-użi jiġu miftiehma taħt ECL; minflok, il-partijiet għal-liċenzja jistgħu jaqblu li dan il-kompitu jista’ jitwettaq minn OKS.
Fil-proposta, il-gvern jindika wkoll li l-eċċezzjoni għal xogħlijiet li mhumiex fis-suq għandha tinkludi immaġnijiet fotografiċi, u li xogħol jista’ jiġi definit bħala li mhuwiex fis-suq anke jekk ikun fiżikament disponibbli għal self f’librerija. Fir-rigward tar-rappreżentattività suffiċjenti ta’ OKS, ir-regoli jibqgħu l-istess – l-organizzazzjoni jeħtieġ li tirrappreżenta diversi detenturi tad-drittijiet ta’ xogħlijiet mill-kategorija inkwistjoni li qed jintużaw fl-Iżvezja.
Id-dominju pubbliku
Minn perspettiva ta’ wirt kulturali, il-bidliet li rriżultaw mill-implimentazzjoni tal-Artikolu 14 – spiss imsejjaħ is-“salvagwardja tad-dominju pubbliku” – huwa wieħed mir-rebħiet kbar.
Il-liġi Żvediża dwar id-drittijiet tal-awtur għandha dritt relatat speċifiku għal immaġnijiet fotografiċi, kif distint minn xogħlijiet fotografiċi. Ix-xogħlijiet fotografiċi huma koperti mid-dispożizzjonijiet tas-soltu dwar id-drittijiet tal-awtur, filwaqt li l-immaġni fotografiċi, li ma jilħqux limitu ta’ oriġinalità, huma protetti minn dritt relatat għal 50 sena.
Madankollu, wara l-implimentazzjoni, ġiet introdotta eċċezzjoni ġdida għal dan id-dritt relatat. L-eċċezzjoni tistipula li d-dritt relatat mhuwiex applikabbli jekk il-motif ewlieni tal-immaġni huwa xogħol tal-arti li ma għadux kopert mid-drittijiet tal-awtur. L-eċċezzjoni għandha potenzjal kbir għad-diġitalizzazzjoni u t-tixrid diġitali tal-wirt kulturali Żvediż, speċjalment peress li kienet prattika pjuttost komuni li l-liċenzji restrittivi tal-Creative Commons jitqiegħdu fuq materjal ta’ dominju pubbliku diġitalizzat.
It-test legali l-ġdid jagħżel il-kelma konstverk, li t-traduzzjoni verbatim tagħha tkun xogħol tal-arti, li hija kemxejn usa’ minn bildkonstverk (xogħol tal-arti viżiva) fid-direttiva. L-implimentazzjoni usa’ tiftaħ għal prattiki ta’ diġitalizzazzjoni usa’ u aktar inklużivi, fejn it-tipi ta’ arti fiż-żona griża bejn il-bildkonstverk u l-konstverk issa huma ċertament inklużi, bħall-arti folkloristika, l-arti tessili, l-artiġjanat, l-infiħ tal-ħġieġ, l-inċiżjonijiet u l-manuskritti potenzjalment qodma kemm bit-test kif ukoll bl-immaġni, kif ukoll it-tipografija fl-istil tal-ksur.
Peress li l-Artikolu 14 huwa implimentat bħala eċċezzjoni għad-dritt relatat għall-immaġnijiet fotografiċi, madankollu, mhuwiex ċar jekk il-prattiki tad-diġitalizzazzjoni 3D humiex koperti wkoll.
Skopri aktar
Tista’ taqra aktar dwar it-traspożizzjoni tad-Direttiva CDSM fl-Iżvezja mill-Parlament Żvediż, mill-Gvern Żvediż u mill-Kunsill tal-Media Żvediż (kollha bl-Iżvediż).
Jekk tixtieq titgħallem aktar dwar id-drittijiet tal-awtur u l-wirt kulturali diġitali, ingħaqad mal-Europeana Copyright Community u aqra s-serje tal-aħbarijiet tagħna CDSM Directive Pro.