Vijf jaar CDSM-richtlijn
In 2019 verplichtte de richtlijn auteursrecht in de digitale eengemaakte markt (CDSM) alle lidstaten van de Europese Unie om hun auteursrechtwetgeving te wijzigen om de juridische oplossing voor werken die niet meer in de handel zijn, aan te nemen. Sindsdien hebben de lidstaten dit gedaan, waarbij sommige het zogenaamde omzettingsproces in een vroeg stadium hebben voltooid, waardoor instellingen voor cultureel erfgoed vóór de uiterste datum van juni 2021 van deze juridische oplossing kunnen genieten.
Tegenwoordig kunnen instellingen voor cultureel erfgoed in bijna alle lidstaten van de Europese Unie profiteren van het rechtssysteem voor werken die niet meer in de handel zijn als rechtsgrondslag om bepaalde materialen online te publiceren.
Wie gebruikt de oplossing?
Tot dusver zijn meer dan 1.725.000 cultureel erfgoeditems gedeclareerd via het portaal voor werken die niet meer in de handel zijn, dat wordt beheerd door het Bureau voor intellectuele eigendom van de Europese Unie (EUIPO). Dit portaal biedt een goed inzicht in de materialen die online beschikbaar zijn en zullen worden gesteld, aangezien hun verklaring via dit portaal zes maanden voorafgaand aan het gebruik ervan verplicht is.
Literaire werken zijn het soort materiaal dat het meest is verklaard (1.659.768 records in het portaal), gevolgd door werken van beeldende kunst (36.423 records in het portaal), audiovisuele of cinematografische werken (28.866 records in het portaal) en fonografische werken (32 records in het portaal).
Deze materialen bevinden zich in de collecties van culturele erfgoedinstellingen uit verschillende landen. Slowakije, en met name de Slowaakse Nationale Bibliotheek, heeft in totaal 1.060.217 records uitgeroepen, het hoogste aantal tot nu toe. Daarna volgen Tsjechië (600.208 records van de nationale bibliotheek), Duitsland (38.451 records van 11 verschillende instellingen, waaronder een organisatie voor collectief beheer, in dit geval verantwoordelijk voor het indienen van de gegevens op het portaal), Estland (11.063 records van de nationale bibliotheek en de bibliotheek van de universiteit van Tartu), Hongarije (13.877 records van zeven instellingen), Oostenrijk (737 records van drie instellingen), Nederland (347 records van zes instellingen), Finland (137 records van de nationale bibliotheek) en Kroatië (twee records van de universiteit van Zagreb).
Bemoedigend maar onvoldoende
Hoewel het bemoedigend is om te zien dat het systeem wordt gebruikt, kunnen en moeten de resultaten veel hoger zijn. Eén nationale bibliotheek alleen al heeft meer dan de helft van de items gedeclareerd, waardoor het resterende aantal bijna onbeduidend is in vergelijking met de miljoenen en miljoenen uit de handel zijnde werken die deel uitmaken van de collecties van instellingen voor cultureel erfgoed.
Er zijn twee jaar verstreken sinds de uiterste datum voor de omzetting van de CDSM-richtlijn (juni 2021), de datum waarop deze oplossing in alle lidstaten van de Europese Unie moest werken. Slechts drieëndertig instellingen in negen landen zijn echter begonnen met het vertrouwen op (of testen van) het systeem.
Er kunnen verschillende redenen zijn voor het beperkte aantal werken dat op het EUIPO-portaal wordt gedeclareerd. De vertraging bij de omzetting voor veel van de landen is er een van. Daarnaast zijn de meeste landen nog niet begonnen met het organiseren van dialogen met belanghebbenden, die duidelijkheid moeten verschaffen over verschillende grijze gebieden in het systeem. In sommige landen (zoals België en Frankrijk) is een besluit tot ontwikkeling van de details van het systeem in behandeling. Zolang deze rechtsonzekerheid blijft bestaan, zal het gebruik van dit systeem voor de meeste instellingen voor cultureel erfgoed geen optie zijn.
Sommige instellingen hebben ook problemen ondervonden met het EUIPO-portaal. In February this year, on the occasion of the EUIPO’s consultation on their five-year strategy, we sent a letter to the EUIPO Executive Director expressing concerns regarding resource allocation to the portal, alongside the Bibliothèque Nationale du Luxembourg, the Conference of European National Librarians (CENL), COMMUNIA Association for the Public Domain, the Federation of European Publishers, the International Federation of Library Associations and Institutions, the International Federation of Reproduction Rights Organisations, Knowledge Rights 21, KVAN (Association for the Archive Sector in the Netherlands) and the National Library of the Czech Republic.
Last but not least is er waarschijnlijk een gebrek aan bewustzijn van het bestaan van deze juridische oplossing. Het kan tijd vergen om dit recht te zetten, en de werkgroep Europeana out of commerce werkt eraan om dit aan te pakken.
Lees meer over dit onderwerp
Als u meer wilt weten over dit onderwerp, bekijk dan de verschillende bronnen die zijn gecreëerd door de werkgroep Europeana out of commerce works.
U kunt ook lid worden van de Europeana Network Association Copyright Community om op de hoogte te blijven van de ontwikkelingen op dit gebied.