Ħames snin tad-Direttiva CDSM
Fl-2019, id-Direttiva dwar id-Drittijiet tal-Awtur fis-Suq Uniku Diġitali (CDSM) obbligat lill-Istati Membri kollha tal-Unjoni Ewropea jibdlu l-leġiżlazzjoni tagħhom dwar id-drittijiet tal-awtur biex jadottaw is-soluzzjoni legali għal xogħlijiet li mhumiex fis-suq. L-istati membri ilhom jagħmlu dan minn dak iż-żmien, b'xi wħud li lestew l-hekk imsejjaħ proċess ta' traspożizzjoni fi stadju bikri, li ppermetta t-tgawdija ta' din is-soluzzjoni legali mill-istituzzjonijiet tal-wirt kulturali qabel l-iskadenza ta' Ġunju 2021.
Illum, l-istituzzjonijiet tal-wirt kulturali fi kważi l-Istati Membri kollha tal-Unjoni Ewropea jistgħu jibbenefikaw mis-sistema legali tax-xogħlijiet mhux kummerċjali bħala bażi legali biex jippubblikaw ċerti materjali online.
Min qed juża s-soluzzjoni?
S’issa, aktar minn 1,725,000 oġġett ta’ wirt kulturali ġew iddikjarati permezz tal-portal tax-xogħlijiet barra mill-kummerċ immexxi mill-Uffiċċju tal-Proprjetà Intellettwali tal-Unjoni Ewropea (EUIPO). Dan il-portal jipprovdi fehim tajjeb tal-materjali li huma u li se jkunu disponibbli online, peress li d-dikjarazzjoni tagħhom permezz ta’ dan il-portal sitt xhur qabel l-użu tagħhom hija obbligatorja.
Ix-xogħlijiet letterarji huma t-tip ta’ materjal li ġie ddikjarat l-aktar (1,659,768 rekord fil-portal), segwiti minn xogħlijiet tal-arti viżiva (36,423 rekord fil-portal), xogħlijiet awdjoviżivi jew ċinematografiċi (28,866 rekord fil-portal) u xogħlijiet fonografiċi (32 rekord fil-portal).
Dawn il-materjali jinsabu fil-kollezzjonijiet ta’ istituzzjonijiet tal-wirt kulturali minn diversi pajjiżi. Is-Slovakkja, u b’mod partikolari l-Librerija Nazzjonali Slovakka, iddikjarat total ta’ 1,060,217-il rekord, l-ogħla numru s’issa. Dan huwa segwit mir-Repubblika Ċeka (600,208 rekord mil-Librerija Nazzjonali), il-Ġermanja (38,451 rekord minn 11-il istituzzjoni differenti, li waħda minnhom hija organizzazzjoni ta’ mmaniġġjar kollettiv, f’dan il-każ responsabbli għas-sottomissjoni tad-data lill-portal), l-Estonja (11,063 rekord mil-Librerija Nazzjonali u l-Librerija tal-Università ta’ Tartu), l-Ungerija (13,877 rekord minn seba’ istituzzjonijiet), l-Awstrija (737 rekord minn tliet istituzzjonijiet), in-Netherlands (347 rekord minn sitt istituzzjonijiet), il-Finlandja (137 rekord mil-Librerija Nazzjonali) u l-Kroazja (żewġ rekords mill-Università ta’ Zagreb).
Inkoraġġiment iżda mhux biżżejjed
Filwaqt li huwa inkoraġġanti li s-sistema tintuża, ir-riżultati jistgħu u għandhom ikunu ħafna ogħla. Librerija nazzjonali waħda biss iddikjarat aktar minn nofs l-oġġetti, u b’hekk l-għadd li jifdal huwa kważi insinifikanti meta mqabbel mal-miljuni u l-miljuni ta’ xogħlijiet mhux kummerċjali li jinsabu fil-kollezzjonijiet tal-istituzzjonijiet tal-wirt kulturali.
Għaddew sentejn mill-iskadenza għat-traspożizzjoni tad-Direttiva CDSM (Ġunju 2021), id-data li fiha din is-soluzzjoni kellha tkun funzjonali fl-Istati Membri kollha tal-Unjoni Ewropea. Madankollu, tlieta u tletin istituzzjoni biss f’disa’ pajjiżi bdew jiddependu fuq (jew jittestjaw) is-sistema.
Jista’ jkun hemm diversi raġunijiet wara l-għadd limitat ta’ xogħlijiet iddikjarati fil-portal tal-EUIPO. Id-dewmien fit-traspożizzjoni għal ħafna mill-pajjiżi huwa wieħed minnhom. Barra minn hekk, il-biċċa l-kbira tal-pajjiżi għadhom ma bdewx jorganizzaw djalogi mal-partijiet ikkonċernati, li għandhom iġibu ċarezza f’diversi oqsma griżi fis-sistema. F’xi pajjiżi (bħall-Belġju u Franza) għadu pendenti Digriet li jiżviluppa d-dettalji tas-sistema. Sakemm tibqa’ din l-inċertezza legali, l-użu ta’ din is-sistema mhux se jkun għażla għall-biċċa l-kbira tal-istituzzjonijiet tal-wirt kulturali.
Xi istituzzjonijiet esperjenzaw ukoll sfidi bil-portal tal-EUIPO. Fi Frar ta’ din is-sena, fl-okkażjoni tal-konsultazzjoni tal-EUIPO dwar l-istrateġija tagħhom ta’ ħames snin, bgħatna ittra lid-Direttur Eżekuttiv tal-EUIPO li tesprimi tħassib dwar l-allokazzjoni tar-riżorsi għall-portal, flimkien mal-Bibliothèque Nationale du Luxembourg, il-Konferenza tal-Librara Nazzjonali Ewropea (CENL), l-Assoċjazzjoni COMMUNIA għad-Dominju Pubbliku, il-Federazzjoni tal-Pubblikaturi Ewropej, il-Federazzjoni Internazzjonali tal-Assoċjazzjonijiet u l-Istituzzjonijiet tal-Libreriji, il-Federazzjoni Internazzjonali tal-Organizzazzjonijiet tad-Drittijiet tar-Riproduzzjoni, id-Drittijiet tal-Għarfien 21, KVAN (Assoċjazzjoni għas-Settur tal-Arkivji fin-Netherlands) u l-Librerija Nazzjonali tar-Repubblika Ċeka.
Fl-aħħar iżda mhux l-inqas, probabbilment hemm nuqqas ta’ għarfien dwar l-eżistenza ta’ din is-soluzzjoni legali. Il-korrezzjoni ta’ dan tista’ tieħu ż-żmien, u l-grupp ta’ ħidma Europeana barra mill-kummerċ qed jaħdem biex jindirizza dan.
Aqra aktar dwar dan is-suġġett
Jekk tixtieq titgħallem aktar dwar dan is-suġġett, iċċekkja d-diversi riżorsi maħluqa mill-grupp ta’ ħidma tax-xogħlijiet barra mill-kummerċ tal-Europeana.
Tista' wkoll tingħaqad mal-Europeana Network Association Copyright Community biex tibqa' aġġornat dwar l-iżviluppi f'dan il-qasam.