Il-proċess ta’ traspożizzjoni
Abbozz ta’ Liġi għat-traspożizzjoni tad-Direttiva CDSM fin-Netherlands ġie ppubblikat f’Lulju 2019. Din kienet akkumpanjata minn konsultazzjoni pubblika minn Lulju sa Settembru 2019, li ġiet imwieġba minn tliet organizzazzjonijiet umbrella ta’ libreriji, mużewijiet u arkivji b’sottomissjoni kondiviża. Id-dibattiti fiż-żewġ kmamar tal-Parlament Netherlandiż segwew u t-test finali ġie adottat mill-Ewwel Awla Parlamentari f’Diċembru 2021, akkumpanjat minn Memorandum ta’ Spjegazzjoni li jipprovdi interpretazzjonijiet fejn it-test leġiżlattiv ma jkunx ċar biżżejjed. Id-dispożizzjonijiet dwar l-istituzzjonijiet tal-wirt kulturali daħlu fis-seħħ fis-7 ta’ Ġunju 2021.
L-istituzzjonijiet tal-wirt kulturali ġew rikonoxxuti bħala partijiet ikkonċernati f’dan il-proċess u ngħataw l-opportunità li jikkummentaw dwar abbozzi kunfidenzjali matul laqgħat kemm mal-Ministeru tal-Ġustizzja kif ukoll mal-Ministeru tal-Edukazzjoni, il-Kultura u x-Xjenza.
Wara li tlesta l-proċess ta’ implimentazzjoni, il-Ministeru tal-Edukazzjoni, il-Kultura u x-Xjenza beda djalogu mal-partijiet ikkonċernati dwar is-suġġett ta’ xogħlijiet li mhumiex fis-suq, kif awtorizzat mid-Direttiva. Dan id-djalogu għadu għaddej, u dalwaqt se jinbeda ieħor dwar is-suġġett tal-estrazzjoni tat-test u tad-data.
Estrazzjoni tat-test u tad-data
Iż-żewġ eċċezzjonijiet għad-drittijiet tal-awtur għall-estrazzjoni tat-test u tad-data fid-Direttiva CDSM jippermettu l-ħolqien ta’ riproduzzjonijiet għal dan il-għan mingħajr il-ħtieġa li d-detentur tad-drittijiet jintalab permess, taħt ċerti kundizzjonijiet. It-traspożizzjoni tagħhom fil-liġi Netherlandiża rriżultat f’bidliet fl-Att Netherlandiż dwar id-Drittijiet tal-Awtur, l-Att dwar id-Drittijiet Ġirien u l-Att dwar il-Bażijiet tad-Data. It-traspożizzjoni taż-żewġ eċċezzjonijiet ġeneralment issegwi mill-qrib it-test tad-Direttiva.
L-ewwel eċċezzjoni tippermetti lill-organizzazzjonijiet tar-riċerka u lill-istituzzjonijiet tal-wirt kulturali jimminaw kwalunkwe tip ta’ materjal. It-test tat-traspożizzjoni ma poġġiex il-kundizzjonijiet għall-ħżin u ż-żamma tal-kopji li saru f’dan il-proċess. It-tieni eċċezzjoni tal-estrazzjoni tat-test u tad-data tippermetti l-estrazzjoni tat-test u tad-data minn kwalunkwe persuna (mhux limitata għal organizzazzjonijiet ta’ riċerka jew istituzzjonijiet tal-wirt kulturali) sakemm is-sid tad-drittijiet ma “jirriżervax b’mod espliċitu” dawn id-drittijiet. Ma ngħatat l-ebda indikazzjoni dwar xi tfisser “riżerva espressa” jew dwar jekk għandhiex issemmi speċifikament l-estrazzjoni tat-test u tad-data. L-ebda waħda mill-eċċezzjonijiet ma teħtieġ il-ħlas ta’ kumpens lid-detenturi tad-drittijiet.
Preservazzjoni tal-wirt kulturali
Qabel it-traspożizzjoni tad-Direttiva, il-liġi Olandiża dwar id-drittijiet tal-awtur ipprevediet eċċezzjoni għad-drittijiet tal-awtur li ppermettiet lill-istituzzjonijiet tal-wirt kulturali u lil xi stabbilimenti edukattivi jagħmlu kopji ta’ xogħlijiet fil-kollezzjonijiet tagħhom għal skopijiet ta’ preservazzjoni mingħajr il-permess tad-detentur tad-drittijiet. Dan kien jinkludi li jsiru riproduzzjonijiet kemm fiżiċi (għal xogħlijiet mhedda minn tħassir imminenti) kif ukoll diġitali, mingħajr għadd massimu ta’ kopji.
It-traspożizzjoni tal-eċċezzjoni ta’ preservazzjoni ġabet magħha diversi bidliet. Il-materjali li jistgħu jiġu ppreservati issa jinkludu wkoll bażijiet tad-data, iżda sfortunatament l-istabbilimenti edukattivi ma għadhomx benefiċjarji (għalkemm l-arkivji u l-libreriji tal-istabbilimenti edukattivi huma). Il-kundizzjoni ta’ theddida imminenti ta’ tħassir li tiġġustifika kopji fiżiċi ma għadhiex tapplika.
L-eċċezzjoni tapplika biss għal materjali li huma miżmuma b’mod permanenti fil-kollezzjonijiet tal-istituzzjoni tal-wirt kulturali, mifhuma bħala pereżempju “proprjetà” jew riċevuti f’self għal perjodu ta’ żmien indefinit. Żdiedet dispożizzjoni li klawżola kuntrattwali li tipprojbixxi istituzzjoni tal-wirt kulturali milli tagħmel kopji għal skopijiet ta’ preservazzjoni ma hijiex infurzabbli. Sfortunatament, il-miżuri teknoloġiċi ta’ protezzjoni xorta jistgħu jimblukkaw il-possibbiltà li jsiru kopji għal skopijiet ta’ preservazzjoni.
Attivitajiet ta’ tagħlim diġitali u transfruntiera
Il-liġi Olandiża dwar id-drittijiet tal-awtur diġà pprevediet eċċezzjoni li tippermetti l-użu ta’ materjali protetti bid-drittijiet tal-awtur għal skopijiet ta’ tagħlim minn istituzzjonijiet edukattivi, mingħajr il-ħtieġa li jintalab permess. Dan kien soġġett għal remunerazzjoni (ħlief meta jintużaw bażijiet tad-data), u inkluda b’mod impliċitu użi diġitali u online. Meta ttraspona d-Direttiva, il-leġiżlatur Netherlandiż għażel li jaġġorna din l-eċċezzjoni minflok ma jaqleb għal mudell ibbażat fuq liċenzja.
B’riżultat ta’ dan, l-istabbilimenti edukattivi issa jistgħu jagħmlu użu minn materjali protetti mid-drittijiet tal-awtur għal skopijiet ta’ tagħlim, fil-bini tagħhom jew xi mkien ieħor (magħmul impliċitu), offline u online, inkluż permezz ta’ “ambjenti elettroniċi siguri” għall-istudenti u għall-persunal tat-tagħlim. Dan jista’ jkun ukoll bejn il-fruntieri, u ma jistax jiġi megħlub minn miżuri kuntrattwali.
Il-leġiżlatur Netherlandiż ġab ukoll kundizzjonijiet bħall-ħtieġa li x-xogħlijiet ikunu saru disponibbli legalment għall-pubbliku, u l-ħtieġa li jiġu rrispettati d-drittijiet morali. Parti biss minn xogħol tista' tintuża sakemm ma tikkonċernax xogħol qasir jew xogħol ta' arti viżiva jew applikata jew ritratt.
Xogħlijiet barra mill-kummerċ
Ix-xogħlijiet li mhumiex fis-suq huma xogħlijiet bid-drittijiet tal-awtur f’kollezzjonijiet ta’ istituzzjonijiet tal-wirt kulturali li ma għadhomx, jew qatt ma kienu, disponibbli kummerċjalment. F’konformità mad-Direttiva, il-liġi Olandiża dwar id-drittijiet tal-awtur issa tipprevedi sistema bbażata fuq liċenzja u eċċezzjoni li tippermetti lill-istituzzjonijiet tal-wirt kulturali jagħmlu xogħlijiet mhux kummerċjali disponibbli online. It-test ma jintroduċi l-ebda definizzjoni ta’ xogħlijiet barra mill-kummerċ lil hinn mit-test tad-Direttiva, iżda l-Ministru Olandiż għall-Edukazzjoni, il-Kultura u x-Xjenza jista’ jintroduċi miżuri regolatorji f’dan il-qasam.
F’konformità mad-Direttiva, it-test Netherlandiż jistabbilixxi li d-detenturi tad-drittijiet jistgħu jagħżlu li ma jipparteċipawx fix-xogħlijiet tagħhom li qed jiġu kondiviżi taħt din is-sistema, u jżid li l-istituzzjoni tal-wirt kulturali inkwistjoni trid tingħata terminu raġonevoli biex taġixxi fuqha. Ma hija meħtieġa l-ebda remunerazzjoni għall-użi legali tax-xogħol abbażi tal-eċċezzjoni għad-drittijiet tal-awtur.
Għalkemm l-Istati Membri kellhom il-possibbiltà li jistabbilixxu bażi tad-data nazzjonali biex jippubbliċizzaw ix-xogħlijiet li beħsiebhom jagħmlu disponibbli taħt din is-sistema, il-leġiżlatur Netherlandiż għażel li ma jistabbilixxix waħda, u l-istituzzjonijiet tal-wirt kulturali u l-organizzazzjonijiet ta’ mmaniġġjar kollettiv (responsabbli għall-kondiviżjoni tal-informazzjoni meta tintuża s-sistema ta’ liċenzjar) jistgħu jikkondividu l-informazzjoni direttament mal-portal tal-EUIPO.
Qed isiru djalogi bejn il-Ministeru tal-Ġustizzja, id-detenturi tad-drittijiet u l-istituzzjonijiet tal-wirt kulturali dwar l-istabbiliment ta’ perjodi li fihom ix-xogħlijiet kollha jitqiesu awtomatikament li mhumiex fis-suq, pereżempju ta’ 50 sena għall-kotba; u l-punt sa fejn organizzazzjoni ta’ mmaniġġjar kollettiv hija rappreżentattiva biżżejjed u tista’ toħroġ liċenzja. L-istituzzjonijiet tal-wirt kulturali jargumentaw li l-organizzazzjonijiet ta’ mmaniġġjar kollettiv ma għandhomx jitqiesu bħala rappreżentattivi biżżejjed ta’ xogħlijiet li qatt ma kienu fiċ-ċirkolazzjoni kummerċjali, inklużi xogħlijiet mhux ippubblikati.
Id-dominju pubbliku
Il-leġiżlatur Netherlandiż qies li d-dispożizzjoni dwar id-dominju pubbliku ma kellhiex bżonn tiġi trasposta, peress li l-liġi Netherlandiża kienet diġà konformi magħha. Fin-Netherlands, ma jeżistu l-ebda drittijiet relatati għal ritratti mhux oriġinali jew kopji diġitali mhux oriġinali ta’ xogħlijiet tal-arti viżiva fid-dominju pubbliku.
Skopri aktar
Tista’ taqra aktar dwar it-traspożizzjoni tad-Direttiva CDSM fin-Netherlands f’dan it-tracker tal-Komunia u f’din il-paġna web tal-parlament li fiha d-dokumenti leġiżlattivi u parlamentari kollha (bl-Olandiż).
Jekk tixtieq titgħallem aktar dwar id-drittijiet tal-awtur u l-wirt kulturali diġitali, ingħaqad mal-Europeana Copyright Community u aqra s-serje tal-aħbarijiet tagħna CDSM Directive Pro.
Din il-kariga hija liċenzjata skont it-termini ta’ CC BY 4.0 u l-attribuzzjoni xierqa hija: Librerija Nazzjonali tal-Pajjiżi l-Baxxi/Annemarie Beunen.