Twin it! zachęca wszystkie unijne ministerstwa kultury do współpracy z krajowymi instytucjami kulturalnymi w celu przedłożenia co najmniej jednego zdigitalizowanego zasobu dziedzictwa 3D do wspólnej europejskiej przestrzeni danych dotyczących dziedzictwa kulturowego. W ramach kampanii poszukuje się aktywów uznawanych za zagrożone dziedzictwo kulturowe, które należą do najczęściej odwiedzanych fizycznie zabytków, budynków i miejsc w tym kraju lub należą do kategorii o niskim poziomie cyfryzacji. W ten sposób Twin it! gromadzi emblematyczne i wysokiej jakości próbki europejskich dóbr kultury w 3D, wspiera państwa członkowskie w ich działaniach na rzecz digitalizacji i ochrony 3D oraz przyczynia się do realizacji celów określonych w zaleceniu Komisji Europejskiej z 2021 r. w sprawie wspólnej europejskiej przestrzeni danych na potrzeby dziedzictwa kulturowego.
W jaki sposób państwa członkowskie podchodzą do wyboru swoich atutów, biorąc pod uwagę bogactwo europejskiego dziedzictwa kulturowego? Katarzyna Waletko, Główny Specjalista ds. digitalizacji zasobów kultury w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego, punkt kontaktowy Twin it! w Polsce oraz Jelena Rubić, Kierownik Biura Cyfryzacji Dziedzictwa Kulturowego w Ministerstwie Kultury i Mediów, punkt kontaktowy Croatian Twin it!, przekazują spostrzeżenia z własnych doświadczeń.
Polskie podejście: zaproszenie do składania wniosków
Aby wybrać atut dla Twin it!, polskie Ministerstwo Kultury ogłosiło zaproszenie do składania wniosków otwarte dla instytucji z doświadczeniem w pracy nad projektami digitalizacji 3D. Katarzyna wyjaśnia: „W wyniku zaproszenia otrzymaliśmy 11 proponowanych obiektów (w tym rzeźby, budynki i małe obiekty muzealne) z pięciu instytucji: cztery muzea narodowe oraz Narodowy Instytut Dziedzictwa, instytucja rządowa zapewniająca wsparcie eksperckie i konsultacyjne w zakresie ochrony i opieki nad zabytkami”.
Ministerstwo, reprezentowane przez Zespół Kultury Cyfrowej, dokładnie rozpatrzyło wnioski, biorąc pod uwagę lokalizację zasobu i jego potencjał turystyczny; znaczenie, skalę, historię obiektu; oraz możliwość prezentacji obiektów o różnej wielkości (na przykład całego budynku i jego wnętrza).
Ostatecznie wybrany zasób został zaproponowany przez Narodowy Instytut Dziedzictwa Kulturowego: Kolegiata św Marcina biskupa Tours w Opatowie, z nagrobkiem Krzysztofa Szydłowieckiego, Wielkiego Kanclerza Korony z początku XVI wieku.
Podejście chorwackie: Poszukiwanie ustalonych projektów
Aby wybrać swój atut, chorwackie Ministerstwo Kultury i Mediów skonsultowało się z projektem „eKultura: Digitalizacja dziedzictwa kulturowego”,w ramach której rozwija się krajową infrastrukturę centralną służącą do przechowywania, udostępniania, agregowania i odkrywania materiałów dziedzictwa kulturowego. Projekt jest realizowany we współpracy z Chorwackimi Archiwami Narodowymi, Chorwacką Telewizją Radiową, Muzeum Sztuki i Rzemiosła oraz Biblioteką Narodową i Uniwersytecką w Zagrzebiu, a jego prace obejmują badania i analizy nad rozwojem digitalizacji 3D dziedzictwa kulturowego w Chorwacji. W oparciu o dane z eksperckiej grupy roboczej ds. cyfryzacji 3D w ramach projektu opublikowano ramy znormalizowanego podejścia do technologii 3D oraz priorytet digitalizacji dziedzictwa kulturowego.
Zrozumienie głównego celu digitalizacji 3D jako zachowania zasobów dziedzictwa kulturowego pomogło projektowi i ministerstwu zidentyfikować i uszeregować pod względem ważności obiekty, które są zagrożone pogorszeniem lub utratą, oraz zapewnić ich długoterminową ochronę w formacie cyfrowym. Na podstawie tej oceny Chorwacja wybrała Zamek Rota w Momjanie, średniowieczny zamek położony na północno-zachodnim krańcu półwyspu Istria, jako swoje zgłoszenie do Twin it!.
Informacje o aktywach
Zgłoszenie z Polski, Zespół Kolegiaty Świętego Marcina w Opatowie, jest jednym z najcenniejszych zabytków architektury romańskiej i jedną z najlepiej zachowanych XII-wiecznych bazylik w Polsce. Znajdują się w nim przykłady sztuki z okresu gotyku, renesansu i baroku, w tym epitafia nagrobka Krzysztofa Szydłowieckiego i jego rodziny oraz arcydzieło oświetlone rękopisem przywileju królewskiego przyznanego miastu Opatów.
Dekretem Prezydenta RP uznano kompleks za Pomnik Historii (wybitny przykład polskiego dziedzictwa) w 2023 r., a digitalizacja 3D kompleksu stanowi okazję do lepszego wykorzystania jego potencjału turystycznego. Zabytkowe obiekty znajdujące się w budynku nie są jeszcze zdigitalizowane, więc przesyłanie aktywów do Twin it! Kampania daje możliwość przybliżenia skarbów szerszej publiczności poprzez digitalizację.
Informacje przekazane przez Chorwację są również przykładem dziedzictwa zbudowanego. Ruiny zamku Momjan stoją na północno-zachodnim krańcu półwyspu Istria. Zachowana kwadratowa wieża, mury obwodowe i ruiny mostu zwodzonego, w połączeniu z jego dominującą pozycją, stanowią jedno z najbardziej imponujących zdjęć średniowiecznych budowli fortyfikacyjnych na Istrii. Początki zamku sięgają 1230 roku i ma bogatą i imponującą historię, ale zamek został opuszczony w XIX wieku, a na przestrzeni zaledwie kilkuset lat wspaniały gmach został zredukowany do rzadkich ruin.
W 2015 r. Ministerstwo Kultury i Mediów Republiki Chorwacji, hrabstwo Istria, miasto Buje i włoski region Wenecja Euganejska sfinansowały i uruchomiły projekt mający na celu zbadanie i ochronę zamku. Obejmował on geomechaniczną rehabilitację skały, realizację badań archeologicznych i budowlanych oraz prace remontowe konstrukcji. Jednak zamek jest nadal uważany za zagrożony, a jego digitalizacja 3D dla Twin it! Kampania stanowi okazję do dalszego zachowania i zbadania bogatej historii zamku Rota.
Uczenia się i refleksje
Proces wyboru i przekazywania zasobów do Twin it! dał państwom członkowskim nowe możliwości uczenia się, refleksji i nawiązywania kontaktów.
Katarzyna zauważa, że „proces selekcji był dobrą okazją do nawiązania kontaktu z muzeami i instytucjami kultury zajmującymi się digitalizacją 3D i zapoznania się z kierunkiem ich działalności w tej dziedzinie (zakres, rodzaj i skala obiektów, z którymi pracują itp.) oraz wyzwaniami, przed którymi stoją przy podejmowaniu prac digitalizacyjnych.
Jelena stwierdziła, że „proces selekcji był dobrą okazją do połączenia wyników różnych projektów i wspierania współpracy w zakresie cyfryzacji w dziedzinie dziedzictwa kulturowego”.