X’inhuma xi limitazzjonijiet tad-dritt tal-awtur għad-dominju pubbliku?
Is-sessjoni tagħna bdiet b'introduzzjoni ġenerali għall-istrumenti minbarra d-drittijiet tal-awtur li jistgħu jimponu limitazzjonijiet fuq id-Dominju Pubbliku. Tali strumenti jistgħu jipprevjenu jew jirrestrinġu l-involviment f’xogħol jew jagħmlu l-involviment soġġett għal ċerti kundizzjonijiet, bħall-kunsens tal-awtur tax-xogħol biex jerġa’ jużah. Dawn ir-restrizzjonijiet jistgħu jiġu minn kodiċijiet ta’ etika li l-istituzzjonijiet tal-wirt kulturali jeħtieġ li jirrispettaw, speċjalment fejn ix-xogħol ikun fih suġġett sensittiv. Dawn jistgħu jiġu wkoll mil-liġijiet nazzjonali dwar il-wirt kulturali, fejn ir-restrizzjoni ma tkunx neċessarjament marbuta mad-drittijiet tal-awtur fuq ix-xogħol iżda tiġi infurzata anke meta xogħol ikun fid-Dominju Pubbliku.
Din l-introduzzjoni kienet segwita minn diskussjoni fil-fond dwar l-Artikolu 14 tad-Drittijiet tal-Awtur fid-Direttiva dwar is-Suq Uniku Diġitali (CDSM) u l-implimentazzjoni tagħha, b’mod partikolari fl-Italja, fil-Greċja u fin-Netherlands. Skont dan l-artikolu, l-Istati Membri jeħtieġ li jipprovdu regoli fil-liġijiet nazzjonali tagħhom li jistabbilixxu li kwalunkwe materjal li jirriżulta minn att ta’ riproduzzjoni ta’ xogħol tal-arti viżiva, li t-terminu ta’ protezzjoni tiegħu jkun skada, ma jkunx soġġett għad-drittijiet tal-awtur jew drittijiet relatati. Madankollu, jekk il-materjal li jirriżulta minn tali att ta' riproduzzjoni huwa oriġinali, fis-sens li huwa kreazzjoni intellettwali tal-awtur stess, ix-xogħol xorta jista' jattira protezzjoni tad-drittijiet tal-awtur. Wieħed mill-għanijiet ewlenin ta’ din ir-regola huwa li jiġi evitat li l-istituzzjonijiet tal-wirt kulturali jasserixxu d-drittijiet tal-awtur fir-riproduzzjonijiet diġitali tax-xogħlijiet tal-wirt kulturali fil-kollezzjonijiet tagħhom, li diġà jinsabu fid-Dominju Pubbliku. Dan ifisser li l-istituzzjonijiet tal-wirt kulturali huma mistennija jirrispettaw l-istatus tad-Dominju Pubbliku ta’ xogħlijiet bħal dawn billi ma jimponux aktar restrizzjonijiet fuq id-diġitalizzazzjoni tagħhom, sabiex jappoġġaw “l-aċċess għall-kultura u l-promozzjoni tagħha” (il-Premessa 53 tas-CDSM).
Madankollu, ċerti kundizzjonijiet stabbiliti fi strumenti oħra u li jmorru lil hinn mid-drittijiet tal-awtur, kif osservat f’xi Stati Membri diskussi hawn taħt, inaqqsu l-impatt tal-Artikolu 14 u joħolqu aktar ostakli għas-salvagwardja tad-Dominju Pubbliku.
Artikolu 14 CDSM u s-sitwazzjoni Taljana
Il-membru tal-Grupp ta’ Tmexxija tal-Komunità Ewropea dwar id-Drittijiet tal-Awtur Deborah de Angelis spjega s-sitwazzjoni attwali fl-Italja fir-rigward tat-traspożizzjoni tal-Artikolu 14 tas-CDSM fil-Liġi Taljana dwar id-Drittijiet tal-Awtur. Hija enfasizzat li l-protezzjoni qawwija tal-wirt kulturali fl-Italja baqgħet mhux affettwata anke wara t-traspożizzjoni tal-artikolu. L-utenti għad iridu jiksbu awtorizzazzjoni minn istituzzjoni tal-wirt kulturali li għandha xogħol fiżiku u jħallsu tariffa ta’ konċessjoni biex jirriproduċu immaġnijiet diġitali tal-wirt kulturali tal-Istat fid-Dominju Pubbliku, fejn tali riproduzzjonijiet huma għal użu kummerċjali.
Barra minn hekk, f’April 2023, il-Ministeru Taljan tal-Kultura introduċa tariffi minimi għall-użu kummerċjali tar-riproduzzjonijiet diġitali tal-wirt kulturali tal-Istat, inklużi xogħlijiet fid-Dominju Pubbliku. Id-Digriet japplika għall-istituzzjonijiet pubbliċi kollha tal-wirt kulturali tal-Istat u se jkollu impatt ukoll fuq l-istituzzjonijiet li diġà ppubblikaw riproduzzjonijiet diġitali tal-wirt kulturali tal-Istat b’liċenzji tal-Creative Commons biex jippermettu aktar użu mill-ġdid. De Angelis iqis li din is-sitwazzjoni tikkostitwixxi theddida serja għad-Dominju Pubbliku u għall-espressjoni artistika, peress li r-regoli jimponu limitazzjonijiet konsiderevoli għaċ-ċirkolazzjoni libera u t-tgawdija tal-wirt kulturali.
Problemi simili osservati fil-Greċja bl-Artikolu 14 tas-CDSM
Marina Markellou mill-Europeana Copyright Community Steering Group indikat li l-istess problema hija osservata wkoll fil-Greċja, forsi anke fi stat agħar. Minkejja traspożizzjoni verbatim tal-Artikolu 14 tas-CDSM għal-liġi nazzjonali Griega, il-limitazzjoni skont il-Kodiċi tal-Wirt Kulturali Grieg għadha teżisti. Dan ifisser li huwa meħtieġ permess minn qabel mill-Ministeru tal-Kultura tal-Greċja għar-riproduzzjonijiet, it-tixrid u r-rappreżentazzjoni ta’ beni kulturali li jappartjenu lill-Istat mhux biss għal skopijiet kummerċjali iżda wkoll mhux kummerċjali. Il-permess jingħata mal-ħlas ta’ tariffa lill-Organizzazzjoni Ellenika għall-Iżvilupp tar-Riżorsi Kulturali, li tindika wkoll it-tul ta’ żmien u t-termini tal-permess mogħti. In-nuqqas ta’ proċess standardizzat li jiswa ħafna flus, jieħu ħafna ħin u mhux trasparenti huwa diffikultà addizzjonali għal riżerva eċċessiva bħal din.
Għalhekk, id-dispożizzjoni tidher li hija f’kunflitt anki għall-użi ta’ materjal tad-drittijiet tal-awtur li jaqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-eċċezzjonijiet u l-limitazzjonijiet għad-drittijiet tal-awtur, u toħloq sfidi sinifikanti għall-użu mill-ġdid leġittimu ta’ xogħlijiet ta’ wirt kulturali.
Suċċess bl-Artikolu 14 tas-CDSM fil-Pajjiżi l-Baxxi
Membru tat-Task Force tal-Artikolu 14 tal-Europeana, Maarten Zeinstra, kien ukoll fis-sessjoni tagħna u spjega l-istatus tat-traspożizzjoni u l-implimentazzjoni tal-Artikolu 14 fin-Netherlands. Huwa ċċara li l-Artikolu 14 tas-CDSM ma ġiex traspost għal-liġijiet nazzjonali Netherlandiżi, peress li dan tal-aħħar diġà huwa konformi mad-dispożizzjoni tas-CDSM. Minkejja dan, Zeinstra ddikjara li xi drabi josserva prattiki minn istituzzjonijiet individwali tal-wirt kulturali li jillimitaw l-użu mill-ġdid ta’ xogħlijiet fid-Dominju Pubbliku billi, pereżempju, jippermettu biss tniżżil ta’ xogħlijiet għal skopijiet mhux kummerċjali. Fortunatament, madankollu, in-Netherlands ma għandhom l-ebda restrizzjoni addizzjonali fuq id-Dominju Pubbliku li tirriżulta mill-kodiċijiet tal-wirt kulturali, għall-kuntrarju tas-sitwazzjoni fl-Italja u fil-Greċja.
Segwi l-ħidma tat-Task Force tal-Artikolu 14
Ix-xenarju frammentat tal-implimentazzjoni u l-impatt tal-Artikolu 14 tas-CDSM jista’ joħloq konfużjoni għal ħafna, u jeħtieġ sforz konġunt biex wieħed jifhem l-applikazzjonijiet differenti u jaħdem lejn is-salvagwardja tal-objettivi tad-Dominju Pubbliku. Jekk inti interessat li ssegwi l-iżviluppi f’dan il-front, iċċekkja l-ħidma tat-Task Force tal-Artikolu 14 tal-Europeana!
Skopri aktar u involvi ruħek
Ħadt gost taqra dwar dawn id-diskussjonijiet? Imbagħad ingħaqad magħna fis-sigħat li ġejjin tal-Uffiċċju tad-Drittijiet tal-Awtur u tal-Politika! Tista’ tara ħarsa ġenerali lejn is-sessjonijiet kollha li ġejjin hawnhekk. Is-sessjoni tagħna li jmiss fit-12 ta’ Diċembru se tkopri l-użi transfruntiera: jiġu ċċarati l-mistoqsijiet dwar il-ġuriżdizzjoni applikabbli meta jintuża materjal protett bid-drittijiet tal-awtur.