Μπορείτε να μας πείτε για τον εαυτό σας και την ιστορία του Ιδρύματος Μνήμης της Δουλείας;
Είμαι η Aïssata Seck, διευθύντρια του Ιδρύματος για τη Μνήμη της Δουλείας. Η καριέρα μου χαρακτηρίζεται από μια μακροχρόνια δέσμευση για την αναγνώριση της ιστορίας και της μνήμης των Τιραλιέρ της Σενεγάλης (στρατιώτες των γαλλικών αποικιακών στρατευμάτων) και, γενικότερα, για την προώθηση των αναμνήσεων που συνδέονται με την υποδούλωση και τις αποικιακές κληρονομιές.
Το Ίδρυμα, ένας αναγνωρισμένος οργανισμός δημοσίου συμφέροντος, δημιουργήθηκε το 2019 από τη γαλλική κυβέρνηση για να συνεχίσει και να επεκτείνει τις προσπάθειες αναγνώρισης που ξεκίνησαν με τον νόμο Taubira του 2001. Αποστολή του είναι να μεταδώσει την ιστορία της αποικιακής υποδούλωσης, να γιορτάσει τις μνήμες της και να προωθήσει τις πολιτιστικές κληρονομιές που απορρέουν από αυτήν. Δραστηριοποιείται στην ηπειρωτική Γαλλία, στα υπερπόντια εδάφη και διεθνώς.
Σε ποια έργα επικεντρώνεται επί του παρόντος η FME;
Μετά τον εορτασμό της εκατονταετηρίδας της αποζημίωσης που επιβλήθηκε στην Αϊτή το 1825 το 2025, το Ίδρυμα προετοιμάζεται τώρα για δύο σημαντικά ορόσημα.
Η πρώτη είναι ο εορτασμός της 25ης επετείου του νόμου Taubira το 2026, ενός ιδρυτικού νόμου που αναγνώρισε την υποδούλωση ως έγκλημα κατά της ανθρωπότητας. Στόχος μας είναι να το κάνουμε μια στιγμή μνήμης, ιθαγένειας και πολιτισμού εθνικής και διεθνούς εμβέλειας.
Αυτό θα περιλαμβάνει την κινητοποίηση πολιτιστικών ιδρυμάτων, εκπαιδευτικών και επιστημονικών εκδηλώσεων, καθώς και πρωτοβουλιών που φέρνουν σε επαφή νέους, καλλιτέχνες, ερευνητές και διεθνείς εταίρους. Θα αποτελέσει επίσης ευκαιρία για τη δημιουργία ενός εθνικού σήματος «Lieux de Mémoire» (Τόποι Μνήμης), με σκοπό την προώθηση και τη σύνδεση των χώρων γαλλικής πολιτιστικής κληρονομιάς που συνδέονται με την ιστορία της υποδούλωσης.
Η δεύτερη είναι η προετοιμασία μιας μεγάλης έκθεσης το 2027, η οποία θα αποτελέσει σημαντικό βήμα για να καταστεί η ιστορία της δουλείας στη Γαλλία ορατή και προσβάσιμη σε όσο το δυνατόν περισσότερους ανθρώπους. Τα έργα αυτά αποτελούν μέρος μιας ευρύτερης δυναμικής: μεταδίδοντας, ενώνοντας και εγγράφοντας μόνιμα αυτή την ιστορία στη συλλογική συνείδηση.
Τι είδους δραστηριότητες κάνετε γύρω από την εκπαίδευση και γιατί θεωρείτε αυτό σημαντικό;
Η εκπαίδευση βρίσκεται στο επίκεντρο της αποστολής μας. Αναπτύσσουμε εκπαιδευτικούς πόρους για εκπαιδευτικούς, διοργανώνουμε σχολικούς διαγωνισμούς και προσφέρουμε εργαλεία προσαρμοσμένα στο νεανικό κοινό. Η πρόκληση είναι να δώσουμε στους νέους τα κλειδιά για να κατανοήσουν αυτή την παγκόσμια ιστορία και να καταπολεμήσουν τις προκαταλήψεις. Η μετάδοση της γνώσης είναι απαραίτητη για την οικοδόμηση μιας δικαιότερης κοινωνίας που γνωρίζει το παρελθόν της.
Ποιες προκλήσεις αντιμετωπίσατε όσον αφορά την ανάδειξη της μαύρης πολιτιστικής κληρονομιάς στη Γαλλία;
Η πρώτη πρόκληση είναι η αορατότητα: για μεγάλο χρονικό διάστημα, η κληρονομιά που συνδέεται με την υποδούλωση και τους μαύρους πληθυσμούς αγνοήθηκε ή περιθωριοποιήθηκε στα εθνικά αφηγήματα. Πρέπει να εργαστούμε για την αναγνώριση και την ενσωμάτωσή της στην κοινή κληρονομιά.
Η δεύτερη πρόκληση έχει αναμνηστικό και πολιτικό χαρακτήρα: Αυτή η ιστορία αγγίζει βαθιές πληγές και μερικές φορές παραμένει πηγή έντασης. Τέλος, υπάρχει μια σημαντική πρόκληση: ο εντοπισμός, η διατήρηση και η προώθηση αντικειμένων και αρχείων απαιτεί απαραιτήτως σημαντικούς πόρους.
Πώς έχουν υποστηρίξει οι ψηφιακές πρακτικές το έργο και την αποστολή σας;
Η ψηφιακή τεχνολογία είναι ένα θεμελιώδες εργαλείο για την επέκταση της πρόσβασης σε αυτή την ιστορία. Επιτρέπει την ευρεία διάδοση των εκπαιδευτικών πόρων, την προσβασιμότητα των ψηφιοποιημένων αρχείων και τη δυνατότητα προσέγγισης νέων και συνδεδεμένων ακροατηρίων.
Κατά τη διάρκεια της πανδημίας, για παράδειγμα, οι ψηφιακές μας δραστηριότητες ήταν απαραίτητες για τη διατήρηση της μετάδοσης και των εορτασμών. Σήμερα, διερευνούμε περαιτέρω την ψηφιακή διαμεσολάβηση μέσω των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και των συνεργατικών πλατφορμών.
Από τη δική σας σκοπιά, ποια είναι η σημασία της ανάδειξης αυτών των ψηφιοποιημένων αντικειμένων στην FME;
Η ψηφιοποίηση καθιστά δυνατή τη διατήρηση και την προβολή αντικειμένων που είναι συχνά διασκορπισμένα, εύθραυστα ή δύσκολα προσβάσιμα. Εκδημοκρατίζει την πρόσβαση στην κληρονομιά και προσφέρει την ευκαιρία να διασταυρωθούν οι προοπτικές συνδέοντας συλλογές που βρίσκονται στη Γαλλία, την Ευρώπη, τα υπερπόντια εδάφη ή την Αμερική. Για το Ίδρυμα, είναι ένας τρόπος αγκυροβόλησης αυτής της ιστορίας σε μια παγκόσμια και κοινή αφήγηση.
Μπορείτε να μας πείτε για μια συγκεκριμένη ιστορία ή αντικείμενο που ενδιαφέρει το κοινό σας;
Ένα από τα πιο εντυπωσιακά αντικείμενα είναι το διάταγμα του Καρόλου Ι ́ του 1825 που επέβαλε μια κολοσσιαία αποζημίωση στην Αϊτή σε αντάλλαγμα για την αναγνώρισή της. Το πρωτότυπο αρχείο, που διατηρείται στα Γαλλικά Εθνικά Αρχεία, προκαλεί έντονη συγκίνηση: ενσαρκώνει τόσο την ελευθερία που κέρδισε η Αϊτή όσο και την αδικία του χρέους που επηρέασε την ανάπτυξή της. Η παρουσίασή του στο κοινό το 2025 ήταν μια ισχυρή στιγμή μνήμης και εκπαίδευσης.
Τι συμβουλές θα δίνατε σε άλλα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα που αναζητούν τρόπους για να αναδείξουν τη μαύρη ιστορία τους;
Θα τους συμβούλευα πρώτα να συνεργαστούν με τις ενδιαφερόμενες κοινότητες, να συνδιαμορφώσουν αφηγήματα και να αποφύγουν μια προσέγγιση από την κορυφή προς τη βάση. Στη συνέχεια, για να φέρουμε τις εθνικές μνήμες σε διάλογο με την παγκόσμια ιστορία: Η ιστορία των μαύρων πληθυσμών στην Ευρώπη είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τον Ατλαντικό και τον Ινδικό Ωκεανό, τις αποικιακές και μετα-αποικιακές κυκλοφορίες. Τέλος, να επενδύσουν στην έρευνα, την εκπαίδευση και την ψηφιοποίηση, οι οποίες αποτελούν ισχυρούς μοχλούς για τη μόνιμη εγγραφή αυτών των ιστοριών στη συλλογική συνείδηση.
Fondation pour la mémoire de l’esclavage met la mémoire nationale en dialogue avec l'histoire globale
Nous nous entretenons avec Aïssata Seck, directrice de la Fondation pour la Mémoire de l’Esclavage, sur la mission de l’organisation et sur la manière dont elle donne aux jeunes les clés pour comprendre l’histoire et lutter contre les préjugés.
Pouvez-vous nous parler de vous et de l’histoire de la Fondation pour la mémoire de l’esclavage;
Je suis Aïssata Seck, directrice de la Fondation pour la mémoire de l’esclavage. Mon parcours est marqué par un engagement de longue date pour la reconnaissance de l’histoire et de la mémoire des tirailleurs sénégalais et, plus largement, pour la valorisation des mémoires liées à l’esclavage et aux héritages coloniaux.
La Fondation,reconnue d’utilité publique, a été créée en 2019 par l’État français pour poursuivre et amplifier l’action de reconnaissance initiée par la loi Taubira de 2001. Elle a pour mission de transmettre l’histoire de l’esclavage colonial, de célébrer ses mémoires et de valoriser les héritages culturels qui en sont issus. Elle agit en France hexagonale, dans les Outre-mer et à l’international.
Sur quels projets FME se concentre-t-il actuellement;
Après avoir marqué en 2025 le bicentenaire de l’indemnité imposée à Haïti en 1825, la Fondation prépare désormais deux grandes échéances.
La première est la commémoration des 25 ans de la loi Taubira en 2026, une loi fondatrice qui a reconnu l’esclavage comme crime contre l’humanité. Nous voulons en faire un moment mémoriel, citoyen et culturel d’ampleur nationale et internationale.
Cela passera par la mobilisation des institutions culturelles, des événements éducatifs et scientifiques, mais aussi par des initiatives qui associent la jeunesse, les artistes, les chercheurs et les partenaires internationaux. Ce sera également l’occasion de lancer un label national des “Lieux de mémoire”, destiné à valoriser et relier les sites patrimoniaux liés à l’histoire de l’esclavage.
La deuxième est la préparation d’une grande exposition en 2027, qui constituera une étape majeure pour rendre visible et accessible au plus grand nombre l’histoire de l’esclavage en France.
Ces projets s’inscrivent dans une dynamique συν μεγάλα : transmettre, fédérer et inscrire durablement cette histoire dans la conscience collective.
Quel genre d’activités faites-vous autour de l’éducation et pourquoi trouvez-vous cela important;
Αποστολή L’éducation est au cœur de notre. Nous développons des ressources pédagogiques pour les enseignants, organisons des concours scolaires et proposons des outils adaptés aux jeunes publics. L’enjeu est de donner à la jeunesse les clés de compréhension de cette histoire universelle et de lutter contre les préjugés. La transmission est essentielle pour construire une société plus juste et consciente de son passé (Η μετάδοση est essentielle pour construire une société plus juste et consciente de son passé).
Quels défis avez-vous rencontrés pour mettre en valeur le patrimoine Noir en France;
Le premier défi est l’invisibilisation (Πρωθυπουργός του αόρατου κράτους): longtemps, le patrimoine lié à l’esclavage et aux populations noires a été ignoré ou marginalisé dans les récits nationaux. Il faut travailler à sa reconnaissance et à son intégration dans le patrimoine commun. (άλμπουμ) Le deuxième défi est d’ordre mémoriel et politique : cette histoire touche à des blessures profondes et reste parfois source de tensions (στα αγγλικά). Enfin, il existe un défi matériel : l’identification, la conservation et la valorisation des objets et archives nécessitent des moyens importants (Ταυτοποίηση, διατήρηση και αξιοποίηση των αντικειμένων και των αρχείων που είναι απαραίτητα για τα σημαντικά έργα).
Σχόλιο les pratiques numériques ont-elles soutenu votre travail et votre mission ?
Le numérique est un outil fondamental pour élargir l’accès à cette histoire. Il permet de diffuser largement des ressources pédagogiques, de rendre accessibles des archives numérisées, et d’atteindre des publics jeunes et connectés.
Μενταγιόν la pandémie, par exemple, nos activités numériques ont été essentielles pour maintenir la transmission et les commémorations. Aujourd’hui, nous explorons davantage la médiation numérique à travers les réseaux sociaux et des plateformes collaboratives.
De votre point de vue, quelle est l’importance de mettre en valeur ces objets numérisés au FME;
La numérisation permet de sauvegarder et de rendre visibles des objets souvent dispersés, fragiles ou difficilement accessibles. Elle démocratise l’accès au patrimoine et offre la possibilité de croiser les regards, en reliant des collections situées en France, en Europe, dans les Outre-mer ou dans les Amériques. Pour la Fondation, c’est une manière d’ancrer cette histoire dans un récit global et partagé.
Pouvez-vous nous parler d’une histoire ou d’un objet particulier qui a intéressé votre public;
L’un des objets les plus marquants est l’ordonnance de Charles X de 1825 imposant à Haïti une indemnité colossale en échange de sa reconnaissance. L’archive originale, conservée aux Archives nationales, suscite une émotion forte : elle incarne à la fois la liberté conquise par Haïti et l’injustice de la dette qui a pesé sur son développement. Sa présentation au public en 2025 a été un moment fort de mémoire et de pédagogie.
Quels conseils donneriez-vous aux autres institutions européennes qui cherchent des moyens de mettre en valeur leur histoire des Noirs;
Je leur conseillerais d’abord de travailler avec les communautés concernées, pour co-construire les récits et éviter une approche descendante. Ensuite, de faire dialoguer les mémoires nationales avec l’histoire globale: l’histoire des populations noires en Europe est indissociable des circulations atlantiques et d’Océan indien, coloniales et postcoloniales (Ιστορικό των πληθυσμών χωρίς σύνορα στην Ευρώπη est indisciable des circulations atlantiques et d’Océan indien, coloniales et postcoloniales). Enfin, d’investir dans la recherche, l’éducation et la numérisation, qui sont des leviers puissants pour inscrire durablement ces histoires dans la conscience collective.