Analiza ram własności intelektualnej
Projekt inDICES ma na celu wspieranie sektora kultury i sektora kreatywnego, decydentów i decydentów w zrozumieniu społecznych i gospodarczych skutków cyfryzacji dziedzictwa kulturowego. Cel ten jest częściowo realizowany w drodze analizy prawnej (krótko dostępnej na platformie inDICES) opisującej, w jaki sposób obecne i przyszłe ramy prawne europejskiej własności intelektualnej wpływają na działalność instytucji dziedzictwa kulturowego.
We wcześniejszej analizie odnieśliśmy się do wpływu różnych przepisów dotyczących własności intelektualnej i nowych przepisów dyrektywy w sprawie otwartych danych. Obecnie przedstawiamy ustalenia zawarte w naszym drugim, najnowszym sprawozdaniu pt. „Legal comparative analysis for multi-level relationship involving CHIs”. Zawiera on przegląd krajowych przepisów dotyczących własności intelektualnej mających zastosowanie do instytucji dziedzictwa kulturowego w Belgii, Francji, na Litwie, w Polsce, Hiszpanii i Szwecji.
Wyjątki i ograniczenia
Trybunał wybrał i przeanalizował następujące wyjątki i ograniczenia dotyczące praw autorskich (działania, w przypadku których nie jest wymagana uprzednia zgoda właścicieli praw) jako najistotniejsze dla działalności instytucji dziedzictwa kulturowego:
wyjątek dotyczący zachowania, pozwalający na tworzenie kopii utworów w zbiorach;
wyjątek, który umożliwia komunikowanie prac za pośrednictwem specjalnych terminali w pomieszczeniach instytucji;
wykorzystywanie chronionych utworów do reklamowania ich wystaw lub sprzedaży;
wyjątek, który umożliwia instytucjom dziedzictwa kulturowego prowadzenie działalności polegającej na eksploracji tekstów i danych.
Trybunał stwierdził, że ponieważ dyrektywa Infosoc nie zobowiązuje ustawodawców krajowych do uwzględnienia tych wyjątków w prawie krajowym, w poszczególnych państwach członkowskich można znaleźć różne rozwiązania. Żaden z krajów zbadanych przez Trybunał nie wdrożył wszystkich sugerowanych wyjątków. Jedynym wyjątkiem, który został wdrożony we wszystkich przypadkach, był wyjątek dotyczący zachowania.
Nowa dyrektywa CDSM, po jej wdrożeniu, poprawi jednak sytuację zarówno w odniesieniu do wyjątku dotyczącego ochrony, jak i wyjątku dotyczącego eksploracji tekstów i danych, ponieważ będą one obowiązkowe i będą podlegać podobnym warunkom stosowania.
Rodzaje utworów istotnych dla instytucji dziedzictwa kulturowego
W drugiej części raportu dokonano przeglądu praw autorskich w wybranych krajach według rodzajów utworów. Trybunał skoncentrował się na utworach niedostępnych w obrocie handlowym („OOCW”), utworach osieroconych oraz ochronie nieoryginalnych fotografii. Przeprowadzone przez Trybunał badanie wykazało, że w dyrektywie w sprawie CDSM ustanowiono nowy system umożliwiający korzystanie z OOCW, które mogą oferować interesujące nowe możliwości wykorzystania dla instytucji dziedzictwa kulturowego. Konkretne stosowanie systemu będzie jednak zależało od sytuacji krajowej, ponieważ w przypadkach, w których istnieją lub nie istnieją reprezentatywne organizacje zbiorowego zarządzania, zastosowanie mają różne przepisy.
Pomimo harmonizacji ram prawnych regulujących utwory osierocone korzystanie z takich utworów pozostaje w praktyce bardzo uciążliwe i w związku z tym jest przedmiotem dużej krytyki ze strony instytucji dziedzictwa kulturowego we wszystkich jurysdykcjach.
Ochrona nieoryginalnych fotografii ma szczególne znaczenie dla tworzenia i/lub ochrony cyfrowych surogatów. Kwestia ta pozostaje jednak niezharmonizowana na szczeblu UE, co prowadzi do znacznych różnic w zakresie i czasie ochrony takich fotografii w państwach członkowskich. Ta niezharmonizowana sytuacja ulegnie zmianie (wyłącznie w odniesieniu do dzieł sztuk wizualnych) po wdrożeniu art. 14 dyrektywy CDSM na szczeblu krajowym, ponieważ wyklucza on ochronę nieoryginalnych reprodukcji dzieł sztuk wizualnych znajdujących się w domenie publicznej.
W sprawozdaniu przeanalizowano również problemy wynikające z dalszych niezharmonizowanych przepisów dotyczących praw autorskich w państwach UE, które mogą mieć wpływ na działania związane z cyfryzacją, udostępnianiem treści online i transformacyjnym wykorzystaniem utworów przez instytucje dziedzictwa kulturowego i na ich rzecz. Inne rozbieżne przepisy krajowe dotyczą różnic w czasie trwania ochrony poszczególnych utworów (takich jak utwory pośmiertne) oraz szczegółowych przepisów rozbieżnych w dziedzinie praw autorskich, których celem jest ochrona dzieł sztuki.
Dowiedz się więcej
Złożoność przepisów dotyczących praw autorskich i brak (pełnej) harmonizacji unijnego prawa autorskiego niewątpliwie stwarza przeszkody dla instytucji dziedzictwa kulturowego, które chcą przejść na technologię cyfrową i rozwijać swoją działalność w społeczeństwie informacyjnym. Projekt inDICEs ma pomóc im przezwyciężyć niektóre z tych wyzwań, dostarczając wskazówek, jak poruszać się po skomplikowanym krajobrazie praw autorskich, oceniając obecne ramy prawne i przedstawiając zalecenia. Przeprowadzimy badania dotyczące praktyk licencyjnych i sposobu, w jaki instytucje dziedzictwa kulturowego udostępniają swoje treści w internecie, oraz będziemy ściśle monitorować wdrażanie dyrektywy CDSM i dyrektywy w sprawie otwartych danych w wybranych jurysdykcjach. Bądź na bieżąco i śledź nowości na stronie internetowej projektu!
Aby dowiedzieć się więcej, możesz również wziąć udział w drugich warsztatach konsultacyjnych projektu inDICES na temat transformacji cyfrowej w sektorze dziedzictwa kulturowego, które odbędą się w dwóch sesjach online w dniach 20 i 21 kwietnia. Pierwsza sesja ma na celu zbadanie pojawiających się form cyfrowej produkcji/reprodukcji kultury, uczestnictwa i ponownego wykorzystywania treści na jednolitym rynku cyfrowym. Druga sesja stanowi krótkie wprowadzenie do zarządzania prawami w organizacjach kulturalnych i koncentruje się na zrównoważonym i znaczącym dzieleniu się zbiorami.