Analyse van kaders voor intellectuele eigendom
Het inDICES-project heeft tot doel culturele en creatieve industrieën, beleidsmakers en besluitvormers te ondersteunen bij het begrijpen van de sociale en economische impact van de digitalisering van cultureel erfgoed. Dit doel wordt gedeeltelijk verwezenlijkt door middel van een juridische studie (kort beschikbaar op het inDICES-platform) waarin wordt beschreven hoe het huidige en toekomstige rechtskader voor de Europese intellectuele eigendom (IE) van invloed is op de activiteiten van instellingen voor cultureel erfgoed.
In een eerdere analyse hebben we het effect van verschillende IE-regelgeving en de nieuwe regels van de richtlijn open data onderzocht. Nu presenteren we de bevindingen van ons tweede, meest recente rapport “Legal comparative analysis for multi-level relationship involving CHI’s”. Het biedt een overzicht van de nationale IE-wetten die van toepassing zijn op instellingen voor cultureel erfgoed in België, Frankrijk, Litouwen, Polen, Spanje en Zweden.
Uitzonderingen en beperkingen
We hebben de volgende uitzonderingen en beperkingen op het auteursrecht (handelingen waarvoor geen voorafgaande toestemming van de rechthebbenden vereist is) geselecteerd en beoordeeld als zijnde het meest relevant voor de activiteiten van een instelling voor cultureel erfgoed:
de bewaringsuitzondering, die het mogelijk maakt kopieën van werken in collecties te maken;
de uitzondering die de mededeling van werken via speciale terminals in de gebouwen van een instelling toestaat;
het gebruik van beschermde werken om reclame te maken voor hun tentoonstellingen of verkoop;
de uitzondering die instellingen voor cultureel erfgoed in staat stelt activiteiten op het gebied van tekst- en datamining uit te voeren.
We constateerden dat, omdat de Infosoc-richtlijn de nationale wetgevers niet verplicht om deze uitzonderingen in hun nationale wetgeving op te nemen, in de verschillende lidstaten een verscheidenheid aan oplossingen kon worden gevonden. Geen van de door ons onderzochte landen had alle voorgestelde uitzonderingen ten uitvoer gelegd. De enige uitzondering die in alle gevallen is geïmplementeerd, was de uitzondering voor behoud.
De nieuwe CDSM-richtlijn zal echter, zodra deze ten uitvoer is gelegd, de situatie verbeteren met betrekking tot zowel de uitzondering voor bewaring als de uitzondering voor tekst- en datamining, aangezien deze bindend zullen zijn en onderworpen zullen zijn aan vergelijkbare voorwaarden voor de toepassing ervan.
Soorten werken die relevant zijn voor instellingen voor cultureel erfgoed
In het tweede deel van het rapport werden de auteursrechtwetten in de geselecteerde landen beoordeeld op soorten werken. We hebben ons gericht op werken die niet meer in de handel zijn (“OOCW’s”), verweesde werken en de bescherming van niet-originele foto’s. Uit onze studie is gebleken dat de CDSM-richtlijn een nieuwe regeling heeft ingevoerd voor het gebruik van OOCW’s, die interessante nieuwe exploitatiemogelijkheden voor instellingen voor cultureel erfgoed kunnen bieden. De concrete toepassing van de regeling zal echter afhangen van nationale situaties, aangezien er verschillende regels van toepassing zijn in gevallen waarin al dan niet representatieve verzamelende organisaties bestaan.
Ondanks de harmonisatie van het rechtskader voor verweesde werken blijft het gebruik van dergelijke werken in de praktijk aanzienlijk belastend en wordt het daarom in alle rechtsgebieden veel bekritiseerd door instellingen voor cultureel erfgoed.
De bescherming van niet-originele foto's is met name relevant voor de creatie en/of bescherming van digitale draagmoeders. De kwestie blijft echter niet geharmoniseerd op EU-niveau, wat leidt tot aanzienlijke verschillen in de reikwijdte en de duur van de bescherming van dergelijke foto’s in de lidstaten. Deze niet-geharmoniseerde situatie zal veranderen (alleen met betrekking tot werken van beeldende kunst) zodra artikel 14 van de CDSM-richtlijn op nationaal niveau ten uitvoer is gelegd, aangezien het de bescherming van niet-originele reproducties van werken van beeldende kunst in het publieke domein uitsluit.
In het verslag wordt ook ingegaan op problemen als gevolg van verdere niet-geharmoniseerde auteursrechtregels in EU-landen die gevolgen kunnen hebben voor activiteiten op het gebied van digitalisering, het delen van online-inhoud en transformatief gebruik van werken door en voor instellingen voor cultureel erfgoed. Andere uiteenlopende nationale bepalingen hebben betrekking op verschillen in de duur van de bescherming van bepaalde werken (zoals postume werken) en specifieke voorschriften die het domein van het auteursrecht dat gericht is op de bescherming van kunstwerken, uiteenlopen.
Meer informatie
De complexiteit van de auteursrechtregels en het gebrek aan (volledige) harmonisatie van het EU-auteursrecht vormen ongetwijfeld belemmeringen voor instellingen voor cultureel erfgoed die digitaal willen gaan werken en hun activiteiten in de informatiemaatschappij willen ontwikkelen. Het inDICEs-project is bedoeld om hen te helpen een aantal van deze uitdagingen het hoofd te bieden door begeleiding te bieden bij het navigeren door een gecompliceerd auteursrechtlandschap, het huidige rechtskader te evalueren en aanbevelingen te doen. We zullen onderzoek doen naar licentiepraktijken en hoe instellingen voor cultureel erfgoed hun inhoud online delen, en zullen de uitvoering van de CDSM-richtlijn en de Open Data-richtlijn in de geselecteerde rechtsgebieden nauwlettend volgen. Blijf op de hoogte en volg het nieuws op de website van het project!
Voor meer informatie kunt u ook deelnemen aan de tweede raadplegingsworkshop van het inDICES-project over digitale transities in de sector cultureel erfgoed, die op 20 en 21 april via twee onlinesessies zal worden georganiseerd. De eerste sessie heeft tot doel opkomende vormen van digitale culturele productie/reproductie, participatie en hergebruik van inhoud in de digitale eengemaakte markt te onderzoeken. De tweede sessie biedt een korte inleiding tot rechtenbeheer in culturele organisaties en richt zich op het duurzaam en zinvol delen van collecties.