Ó 2000 i leith, tá mé i m’Ard-Rúnaí ar Europa Nostra - an chónaidhm uile-Eorpach is mó d’eagraíochtaí oidhreachta. Mar sin, táim freagrach as ceannaireacht straitéiseach agus beartais na heagraíochta. Is é atá i gceist leis an ról atá agam maoirseacht a dhéanamh ar na gníomhaíochtaí uile a chuireann Europa Nostra chun feidhme, iad a chomhordú agus treoir straitéiseach a thabhairt ina leith, chomh maith le caidreamh agus comhpháirtíochtaí a chothú le heagraíochtaí agus institiúidí oidhreachta ar gach leibhéal rialachais. Lig dom a rá go bhfuil sé seo i bhfad níos mó ná post, tá sé seo anois ina mhisean fíor de mo shaol. Feictear dom go bhfuil sé de chúram orm droichid a thógáil agus ballaí a tharraingt anuas - infheicthe agus dofheicthe - idir tíortha, pobail agus saoránaigh san Eoraip, trí chumhacht chomhtháite ár gcomhoidhreachta cultúrtha.
Le blianta beaga anuas, tá athrú mór tagtha ar shaol na hoidhreachta cultúrtha. Is iad an dá athrú is mó - agus is fabhraí - ná: 1) tuiscint i bhfad níos leithne ar choincheap na hoidhreachta cultúrtha, agus 2) aitheantas poiblí níos mó ar a luach.
I dtreo tuiscint níos cuimsithí ar an oidhreacht chultúrtha
Maidir leis an gcéad phointe, bunaíodh Europa Nostra in 1963 agus é mar chuspóir aige ‘séadchomharthaí, láithreáin agus gnáthóga a bhfuil leas ealaíonta, stairiúil nó nádúrtha ag baint leo a chosaint’. Ó shin i leith, áfach, tá forbairt agus méadú tagtha ar ár ngníomhaíochtaí - agus leanfaidh siad ar aghaidh ag déanamh amhlaidh - ag coinneáil suas le héabhlóid an eolais agus an chleachtais oidhreachta agus chun tuiscint níos cuimsithí ar an oidhreacht chultúrtha a léiriú. Sa lá atá inniu ann, tá sé mar aidhm ag Europa Nostra a bheith ina ghuth don oidhreacht chultúrtha san Eoraip, agus clúdaíonn ár gcuid oibre an oidhreacht chultúrtha ar an tuiscint is leithne atá aici: ó nádúr go hinláimhsithe, doláimhsithe nó digiteach - i gcomhpháirtíocht le Europeana.
Ag Europa Nostra, tacaímid le digitiú na hoidhreachta cultúrtha ar bhealaí éagsúla, lena n-áirítear trí shármhaitheas sa réimse sin a cheiliúradh agus a chur chun cinn, go háirithe trí Ghradaim Oidhreachta na hEorpa/Gradaim Europa Nostra. Tionscadal spreagúil a fuair an Gradam mór le rá seo is ea digitiú bhailiúchán Ionad Bithéagsúlachta Naturalis i Leiden (an Ísiltír), áit a ndearnadh naoi milliún eiseamal zó-eolaíochta, luibheolaíochta agus geolaíochta ó gach cearn den domhan a dhigitiú, ag éascú tuilleadh taighde agus ag ligean don phobal an bailiúchán seo a fháil amach. Tionscadal suntasach eile is ea RomArchive, cartlann dhigiteach a chruthaigh na Romaigh féin chun a gcultúr agus a n-oidhreacht a dhéanamh infheicthe. Tá sé seo ar cheann de na buaiteoirí is déanaí atá againn agus déanfaimid é a cheiliúradh ar an 29 Deireadh Fómhair ag an oíche speisialta oidhreachta ag an Theatre du Chatelet i bPáras.
Tacaímid freisin le claochlú digiteach oidhreacht chultúrtha na hEorpa trí chomhpháirtíochtaí a fhorbairt le príomhpháirtithe leasmhara. Níos luaithe i mbliana, shínigh Europa Nostra agus ViMM (Músaem Fíorúil Ilmhódúil) Ráiteas Comhpháirteach inar leagadh béim ar ról na dteicneolaíochtaí digiteacha do thodhchaí na hoidhreachta cultúrtha. Ullmhaíodh an ráiteas mar fhreagairt ViMM ar Ghlao Bheirlín ar Ghníomhaíocht ‘Oidhreacht Chultúrtha do Thodhchaí na hEorpa’,a sheol Europa Nostra, Coiste Oidhreachta Cultúrtha na Gearmáine (DNK) agus Fondúireacht Oidhreachta Cultúrtha na Prúise (SPK) in 2018 tráth Bhliain Eorpach na hOidhreachta Cultúrtha.
Ar ndóigh, tá idirphlé den scoth againn le Europeana (tá ár gceanncheathrú againn araon sa Háig!) go déthaobhach agus trí rannpháirtíocht ghníomhach Europeana sa Chomhghuaillíocht Oidhreachta Eorpach 3.3. arna comhordú ag Oifig na Bruiséile Europa Nostra. In éineacht le Europeana, táimid páirteach freisin i bhforbairt an Tionscadail Meaisín Ama a chuirfear i bhfeidhm ar an leibhéal Eorpach le tacaíocht ríthábhachtach ón Aontas Eorpach.
Mar a léiríonn na samplaí seo go léir, is é ár misean agus ár n-uaillmhian naisc a chruthú idir disciplíní oidhreachta éagsúla, agus idir an oidhreacht agus an domhan mór lasmuigh de réimse na hoidhreachta traidisiúnta.
Aitheantas poiblí don oidhreacht chultúrtha mar acmhainn straitéiseach don Eoraip
Maidir leis an dara hathrú tábhachtach, tá dul chun cinn suntasach déanta le blianta beaga anuas maidir le haitheantas poiblí a thabhairt don oidhreacht chultúrtha mar acmhainn straitéiseach don Eoraip, agus is cor cinniúnach é ainmniú 2018 mar Bhliain Eorpach na hOidhreachta Cultúrtha. I gcás Europa Nostra, chomh maith le heagraíochtaí oidhreachta eile a bhí, le linn na mblianta sin, ag ardú feasachta agus ag tacú le ról níos suntasaí a bheith ag an oidhreacht chultúrtha sa chlár oibre polaitiúil, is cosúil gur fíorbhua é sin agus dearbhú gur féidir lenár gcomhiarrachtaí torthaí a bhaint amach! Go deimhin, ‘l’Union fait la force’!
Ba éacht stairiúil a bhí sa Bhliain Eorpach: rinneadh páirtithe leasmhara oidhreachta a shlógadh ar fud na hEorpa gan fasach - idir phoiblí agus phríobháideach - agus spreagadh rannpháirtíocht na saoránach agus na bpobal ar fud na mór-roinne. Mar thoradh air freisin, bhí institiúidí uile an Aontais rannpháirteach i bhfad níos mó san oidhreacht agus bhí feasacht níos láidre ann maidir leis an acmhainneacht ollmhór atá ag an oidhreacht chultúrtha do thodhchaí na hEorpa, agus sin i roinnt mhaith réimsí beartais. Mar thoradh air sin, aithníodh an oidhreacht chultúrtha mar ‘thosaíocht thrasearnálach’ don Eoraip. Is cúis bhróid dom a rá go raibh obair agus iarrachtaí abhcóideachta Europa Nostra ríthábhachtach do EYCH agus lena linn, agus ba mhór an pléisiúr dom comhoibriú leis an oiread sin páirtithe leasmhara, Europeana san áireamh, chun go n-éireoidh leis i mbliana.
Dúshlán an mhaoinithe
Ceann de na dúshláin is mó atá roimh earnáil na hoidhreachta ná na foinsí maoinithe riachtanacha agus inbhuanaithe a aimsiú, go háirithe d'eagraíochtaí atá ag obair ar bhonn neamhbhrabúis. Le fada an lá, tá na ciorcail oidhreachta ag brath go mór ar an earnáil phoiblí. Cé go bhfuil tiomantas níos láidre ó institiúidí rialtais ar gach leibhéal rialachais fós fíor-riachtanach, ní mór dúinn páirt a thabhairt don earnáil phríobháideach a mhéid is féidir, agus comhar níos dlúithe a áirithiú idir an dá cheann. Tá go leor deiseanna maoinithe ann don oidhreacht ar leibhéal an Aontais freisin, ach níl na hacmhainní daonna ná an t-eolas is gá ag gach eagraíocht chun rochtain a fháil orthu. Go háirithe, tá bearna uafásach ann maidir le tionscadail ar mhionscála a mhaoiniú - a bhféadfadh tionchar mór a bheith acu! Chun dul i ngleic leis an tsaincheist sin, beidh ar gheallsealbhóirí oidhreachta leanúint d’fhoinsí ioncaim neamhshaothraithe agus nuálacha a fhiosrú, amhail tacaíocht chorparáideach, daonchairdeas agus tabhartais ó fhondúireachtaí, sluafhoinsiú agus cláir um fhreagracht shóisialta chorparáideach.
Poncanna na faisnéise comhchoitinne a nascadh
Dúshlán mór eile don earnáil is ea leas a bhaint as an gcomhfhaisnéis ollmhór atá curtha ar fáil againn le blianta beaga anuas, agus na poncanna gan teorainn sin go léir a nascadh amach ann! Tá an oiread sin bainte amach againn maidir le forbairtí beartais, tionscadail agus cleachtais rathúla. An oiread sin nár cheart dúinn iarracht a dhéanamh ‘an roth a athchruthú’ gach uair: Ina ionad sin, ba cheart dúinn tógáil ar an mbonn atá leis an méid atá bainte amach cheana féin. Ba cheart dúinn faisnéis agus dea-chleachtas a roinnt, a mhéid is féidir, i measc cleachtóirí chun dúbailt iarrachta a sheachaint. Agus tógfaimid an oiread comhpháirtíochtaí agus is féidir!
Baineann an chomhairle do m’fhéin óg – agus do gach gairmí óg oidhreachta – leis an bpointe deireanach seo: muinín i gcumhacht chlaochlaitheach na gcomhpháirtíochtaí - táimid níos láidre le chéile!