Dekolonizacija se v sektorju dediščine pogosto obravnava kot teoretični okvir ali politični cilj. Toda v praksi je redko urejena in nikoli ni udobna. Nedavni spletni seminar, ki ga je organizirala skupnost komunikatorjev združenja Europeana, je združil perspektive iz Brazilije in Evrope ter spodbudil potreben razmislek o vrzeli med našimi nameni in našo institucionalno realnostjo.
Razprava je jasno pokazala, da moramo preseči dekolonizacijo in začeti rušiti strukture, ki jo preprečujejo. V ta namen moramo ponovno razmisliti o treh ključnih področjih: naš odnos do konflikta, naše razumevanje predmetov, ki jih imamo, in načina, kako upravljamo s časom.
Prebivanje na konfliktnem območju
Na muzeje gledamo kot na nevtralne zabojnike za zgodovino – tihe, urejene prostore, v katerih se ohranja preteklost. Nevtralnost pa je iluzija. Resnično dekolonialni pristop zahteva, da sprejmemo, da muzej je in morda bi moral biti območje konfliktov.
Demokracija ne pomeni odsotnosti napetosti. Gre za sposobnost krmarjenja po njej. Ko institucije poskušajo razkužiti ta trenja, da bi predstavile enotno zgodbo, pogosto utišajo same skupnosti, za katere trdijo, da sodelujejo. Premik, ki ga potrebujemo, je iz muzeja kot „utrdbe“ avtoritete v „prostor pogajanj“. To pomeni, da na ranljivost ne gledamo kot na poklicni neuspeh, temveč kot na metodološko nujnost. Če ne naletimo na nesoglasja, verjetno ne delimo moči.
„Ozemeljski organ“
Ta potreba po pogajanjih sega tudi do samih predmetov. Zahodno ohranjanje se običajno osredotoča na ohranjanje „materije“ – fizične celovitosti lesa, keramike ali tekstila. Vendar je to stališče pogosto preozko, da bi zajelo realnost domorodne dediščine.
V razpravi je bil poudarjen koncept „teritorialnega organa“. V mnogih kozmologijah predmeta ni mogoče ločiti od zemlje, iz katere je prišel, ali od telesa, ki ga je ustvarilo. Pripoved, ustvarjalec in surovina so en živi sistem.
To je izziv za evropske institucije: ne morete resnično ohraniti predmeta, če je ozemlje, s katerega prihaja, uničeno ali če je skupnosti prepovedano izvajati rituale, potrebne za njegovo ustvarjanje. Ohranjanje se mora v tej luči razviti v obliko "oskrbe", ki spoštuje duhovno delovanje predmeta in okoljsko zdravje njegovega izvora. Prisili nas, da vprašamo: Ali ohranjamo kulturo ali samo njeno izdolbeno lupino?
Konec miselnosti „projekta“
Morda je najbolj strukturna ovira za to delo odvisnost sektorja od „projekta“. Zanašamo se na pobude s togimi začetnimi in končnimi datumi, ki temeljijo na ciklih nepovratnih sredstev in proračunskih letih.
Toda razmerja se ne držijo Ganttovih kart. Dekolonizacija je neprekinjen cikel začetka, razvoja in vrnitve na začetek. Ko institucije delujejo v kratkoročnih časovnih okvirih, pridobivajo znanje in odidejo, ko se financiranje izsuši, kar aktivno škoduje zaupanju.
Za resnično sodelovanje je potrebna stalnost, ki je „projekti“ ne morejo nuditi. Za to je treba ustvariti okolje, v katerem partnerji menijo, da je muzej podaljšek njihovega ozemlja – prostor, ki je tako spoštovan, da se shrambe obravnavajo enako spoštljivo kot sveto zemljišče. Ta raven intimnosti traja leta, da se zgradi, in jo je mogoče uničiti v trenutku birokratske togosti.
Mehka moč terminologije
Končno se je refleksija dotaknila nevidne moči jezika. Od metapodatkov, ki jih uporabljamo, do načina označevanja časa (na primer prehod z „BC/AD“ na „skupno dobo“) je vsaka beseda izbira. Uporaba umetne inteligence za odkrivanje pristranskosti v katalogih je začetek, vendar človeško delo spraševanja o naših privzetih nastavitvah še poteka.
Pot naprej ni iskanje recepta, ki bi ustrezal vsem. Gre za priznavanje, da imajo muzeji „mehko moč“ in da je ta moč najučinkovitejša, kadar se deli, izpogaja in občasno prekine.
O dogodku
Ta članek temelji na spoznanjih, ki so jih delili med spletnim seminarjem z naslovom Dekolonizacija muzejskih praks: dialog med Brazilijo in Evropo". Govornikom se zahvaljujemo za iskrenost in strokovno znanje pri usmerjanju tega razmisleka.
Govorili so:
Sandra Benites: Kustosinja, pedagoginja in aktivistka (Guarani Nhandewa people), direktorica vizualnih umetnosti v Funarteju.
Prof. Marília Xavier Cury: Muzej za arheologijo in etnologijo, Univerza v São Paulu (MAE-USP).
Gruzija Pollak: Grško ministrstvo za kulturo in šport.
Isabel Beirigo (moderatorka): Komunikacija & Strokovnjak za dediščino, projekt De-Bias.
Claudia Porto (gostiteljica): Museologist, ICOM Advisory Board, Europeana Communicators Community (Svetovalni odbor ICOM, Skupnost komunikatorjev Europeane).
Posnetek dogodka si lahko ogledate na YouTubu.
Sodelujte
Če želite nadaljevati pogovor in biti prvi, ki bo slišal več takih dogodkov, vas vabimo, da se pridružite združenju Europeana Network Association. Skupnost komunikatorjev načrtuje več spletnih seminarjev o tej temi v letu 2026, zato ne zamudite priložnosti, da se nam pridružite!
Conflitto, territorio e fiducia: maturensare i meccanismi della decolonizzazione
Riflettendo su un recente dialogo tra professioniste brasiliane ed europee, Marianna Marcucci, kustosinja
digitalnih medijev in usmerjevalna skupina za komunikatorje, esplora in questo articolo perché la
decolonizzazione richieda ai musei di abitare il conflitto, rispettare il "Corpo-Territorio" (Corpo-
Território) e guardare oltre il ciclo dei progetti a breve termine.
La decolonizzazione è spesso discussa nel settore del patrimonio culturale come un quadro teorico o un obiettivo politico. Ma nella pratica, raramente è un processo lineare e non è mai comodo. Un recente webinar che abbiamo organizzato come Europeana Network Association Komunikatorji Community ha messo a confronto prospettive dal Brasile e dall'Europa, innescando una necessaria riflessione sul divario tra le nostre intenzioni e le nostre realtà istituzionali.
La discussione ha reso evidente che dobbiamo andare oltre la semplice "messa in scena" della decolonizzazione e iniziare a smantellare le strutture che la impediscono. Per farlo, dobbiamo maturensare tre aree fondamentali: il nostro rapporto con il conflitto, la nostra comprensione degli oggetti che custodiamo e il modo in cui gestiamo il tempo.
Abitare la zona di conflitto
Tendiamo a vedere i musei prihajajo contenitori neutrali per la storia: spazi silenziosi e ordinati dove il passato viene preservato. Ma questa neutralità è un'illusione. Un approccio veramente decoloniale ci impone di accettare che il museo è, e forse dovrebbe essere, una zona di conflitto.
La democrazia non riguarda l'assenza di tensione, ma la capacità di navigarla. Quando le istituzioni cercano di sanificare questi attriti per presentare una narrazione unificata, spesso silenziano proprio quelle comunità che sostengono di voler coinvolgere. Il cambiamento di cui abbiamo bisogno è passare dall'idea di museo prihajajo "fortezza" dell'autorità a quella di "spazio di negoziazione". Questo significa vedere la vulnerabilità non come un fallimento professionale, ma come una necessità metodologica. Se non incontriamo disaccordo, probabilmente non stiamo condividendo il potere.
Il "Corpo-Territorio"
Questa necessità di negoziazione si estende agli oggetti stessi. La conservazione occidentale si concentra tipicamente sulla preservazione della „materia“: l'integrità fisica del legno, della ceramica o del tessuto. Ma questa visione è spesso troppo ristretta per catturare la realtà del patrimonio indigeno.
La discussione ha evidenziato il concetto di "Corpo-Territorio". V molte cosmologie, un oggetto non può essere separato dalla terra da cui proviene o dal corpo che lo ha creato. La narrazione, l'artefice e la materia prima sono un unico sistema vivente.
Ciò pone una sfida alle istituzioni europee: non si può preservare veramente un oggetto se il territorio da cui proviene viene distrutto, o se alla comunità viene impedito di praticare i rituali necessari per crearlo. La conservazione, in questa luce, deve evolutionrsi in una forma di "cura" che rispetti l'agire spirituale (agencija) dell'oggetto e la salute ambientale della sua origine. Ci costringe a chiederci: stiamo preservando una cultura o solo il suo guscio svuotato?
Porre fine alla mentalità del "Progetto"
Forse l'ostacolo più strutturale a questo lavoro è la dipendenza del settore dal "progetto". Ci affidiamo a iniziative con date di inizio e fine rigide, guidate dai cicli dei bandi e dagli anni fiscali.
Ma le relazioni non aderiscono ai diagrammi di Gantt. La decolonizzazione è un ciclo continuo di inizio, sviluppo e ritorno all'inizio. Quando le istituzioni operano su tempistiche a breve termine, estraggono conoscenza e se ne vanno quando i finanziamenti si esauriscono, danneggiando attivamente la fiducia. Una collaborazione autentica richiede una permanenza che i "progetti" non possono offrire. Richiede la creazione di un ambiente in cui i partner sentano che il museo è un'estensione del proprio territorio: uno spazio così rispettato che i depositi vengono trattati con la stessa riverenza di un suolo sacro. Questo livello di intimità richiede anni per essere costruito e può essere distrutto in un attimo dalla rigidità burocratica.
Il soft power della terminologia
Infine, la riflessione ha toccato il potere invisibile del linguaggio. Dai metadati che utilizziamo al modo in cui scandiamo il tempo (passando da "a.C./d.C." all'Era Comune/Volgare), ogni parola è una scelta. Usare l'IA per rilevare i pregiudizi nei cataloghi è un inizio, ma il lavoro umano di mettere in discussione le nostre impostazioni predefinite è continuo.
La strada da percorrere non consiste nel trovare una ricetta valida per tutt ⁇ . Si tratta di riconoscere che i musei possiedono un "mehka moč" e che questo potere è più efficace quando è condiviso, negoziato e, occasionalmente, destabilizzato.
Informazioni sull'evento
Questo articolo attinge agli spunti condivisi durante il webinar "Dekolonizacija muzejskih praks: dialog med Brazilijo in Evropo“ (Decolonizzare le pratiche museali: un dialogo tra Brasile ed Europa) . Ringraziamo le relatrici per la loro franchezza e competenza nel guidare questa riflessione.
Relatrici:
Sandra Benites: Curatrice, educatrice e attivista (popolo Guarani Nhandewa), Direttrice delle Arti Visive presso la Funarte.
Prof.ssa Marília Xavier Cury: Museo di Archeologia ed Etnologia, Università di San Paolo (MAE-USP).
Gruzija Pollak: Ministero della Cultura e dello Sport ellenico.
Isabel Beirigo (moderatrice): Esperta di comunicazione e patrimonio culturale, progetto „De-Bias“.
Claudia Porto (gostiteljica): Museologa, Comitato consultivo ICOM, skupnost komunikatorjev Europeana.
Partecipa
Questo evento è solo il primo che abbiamo organizzato sull’argomento, rimanete in contatto con noi
per avere informazioni sui prossimi! Per continuare la conversazione vi invito a unirvi alla Europeana Network Association (Omrežno združenje Europeana).
Conflito, território e confiança: repensando kot dinâmicas da descolonização
Refletindo sobre um diálogo recente entre profissionais do Brasil e da Europa, a curadora de mídias digitais e membro do Communicators Steering Group, Marianna Marcucci, explora por que a descolonização exige que os museus habitem o conflito, respeitem o „Corpo Territorial“ e olhem além do ciclo de projetos de curto prazo.
A descolonização é frequentemente discutida no setor do patrimônio como um referencial teórico ou um objetivo de política institucional. Na prática, porém, ela raramente é organizada e nunca é confortável. Um webinar recente organizado pela Communicators Community da Europeana Network Association reuniu perspectivas do Brasil e da Europa, provocando uma reflexão necessária sobre a distância entre nossas intenções e as realidades institucionais.
Razpravaão deixou claro que precisamos ir além de simplesmente „performar“ a descolonização e começar a desmontar kot estruturas que impedem que ela ocorra. Para isso, é necessário repensar três áreas centrais: nossa relação com o conflito, nossa compreensão dos objetos que custodiamos e a forma como gerimos o tempo.
Habitar a zona de conflito
Costumamos ver os museus como recipientes neutros da história – espaços silanciosos e organizados onde o passado é preservado. Mas essa neutralidade é uma ilusão (angleščina). Uma abordagem verdadeiramente descolonial exige que aceitemos que o museu é, e talvez deva ser, uma zona de conflito.
A democracia não se baseia na ausência de tensão, mas na capacidade de lidar com ela. Quando as instituições tentam higienizar esses atritos para apresentar uma narrativa unificada, acabam frequentemente silenciando justamente as comunidades que afirmam querer envolver. A mudança necessária é passar do museu como uma „fortaleza“ de autoridade para um „espaço de negociação“. Isso significa entender a vulnerabilidade não como uma falha profissional, mas como uma necessidade metodológica. Se não estamos encontrando discordâncias, provavelmente não estamos compartilhando poder.
O „Corpo Territorial“ (teritorialno območje)
Essa necessidade de negociação se estende também aos próprios objetos. A conservação ocidental costuma concentrar-se na preservação da ‚matéria‘ – a integridade física da madeira, da cerâmica ou do têxtil. Ni entanto, essa visão é frequentemente estreita demais para captar a realidade do patrimônio indígena.
Razpravaão destacou o conceito de „Corpo Territorial“. Em muitas cosmologias, um objeto não pode ser separado da terra de onde provém ou do corpo que o produziu. A narrativa, o autor e a matéria-prima formam um único sistema vivo.
Isso coloca um desafio às instituições europeias: não é possível preservar verdadeiramente um objeto se o território de origem está sendo destruído ou se a comunidade é impedida de praticar os rituais necessários para criá-lo. A conservação, sob essa perspectiva, deve evoluir para uma forma de „cuidado“ que respeite agência espiritual do objeto e a saúde ambiental de sua origem. Isso nos obriga a perguntar: estamos preservando uma cultura ou apenas sua casca esvaziada?
Superar a mentalidade de „projeto“ (v angleščini)
Talvez a barreira mais estrutural para esse trabalho seja a dependência do setor em relação aos „projetos“. Confiamos em iniciativas com datas rígidas de início e fim, guiadas por ciclos de financiamento e exercícios fiscais.
Mas as relações não seguem cronogramas de Gantt. A descolonização é um ciclo contínuo de começar, desenvolver e retornar ao começo. Quando kot instituições operam com horizontes de curto prazo, extraem conhecimento e se retiram quando os recursos acabam, prejudicando ativamente a confiança.
Uma colaboração genuína exige uma permanência que os „projetos“ não conseguem oferecer. Exige a criação de um ambiente em que os parceiros sintam o museu como uma extensão de seu próprio território – um espaço tão respeitado que as reservas técnicas sejam tratadas com a mesma reverência que um solo sagrado. Esse nível de intimidade leva anos para ser construído e pode ser destruído em um instante de rigidez burocrática.
O mehka moč da terminologia
Por fim, refleksão abordou o poder invisível da linguagem. Dos metadados que utilizamos à forma como marcamos o tempo (por exemplo, a mudança de ‚a.C./d.C.‘ para ‚Era Comum‘), cada palavra é uma escolha. O uso de IA para detectar vieses nos catálogos é um começo, mas o trabalho humano de questionar nossos padrões e pressupostos é contínuo.
O caminho a seguir não consiste em encontrar uma receita única que sirva para todos. Trata-se de reconhecer que os museus detêm um soft power e que esse poder é mais eficaz quando é compartilhado, negociado e, ocasionalmente, tensionado.
Sobre o evento
Este artigo se baseia nos insights compartilhados durante o spletnem seminarju „Dekolonizacija muzejskih praks: dialog med Brazilijo in Evropo“. Agradecemos aos palestrantes por sua franqueza e expertise ao conduzir esta reflexão.
palestranti:
Sandra Benites: Curadora, educadora e ativista (povo Guarani Nhandewa), Diretora de Artes Visuais da Funarte.
Prof. Marília Xavier Cury: Museu de Arqueologia e Etnologia, Universidade de São Paulo (MAE-USP).
Georgia Pollak: Ministério Helênico da Cultura e do Esporte.
Isabel Beirigo (Moderadora): Especialista em Comunicação e Patrimônio, projeto „De-Bias“.
Claudia Porto (Anfitriã): Museóloga, Conselho Consultivo do ICOM, Europeana Communicators Community (Skupnost komunikatorjev Europeane).
Você pode assistir à gravação do evento no YouTube.
Sodeluj
Para continuar a conversa e ser o primeiro a saber sobre eventos como este, convidamos você a se juntar à Europeana Network Association. A Communicators Community planeja novos webinars sobre este tema em 2026 – não perca a oportunidade de participar!