Is minic a phléitear díchoilíniú in earnáil na hoidhreachta mar chreat teoiriciúil nó mar sprioc beartais. Ach i gcleachtas, is annamh a bhíonn sé néata, agus ní bhíonn sé compordach riamh. Le seimineár gréasáin a d’eagraigh Pobal Cumarsáide Chumann Líonra Europeana le déanaí, tugadh le chéile peirspictíochtaí ón mBrasaíl agus ón Eoraip, rud a spreag machnamh riachtanach ar an mbearna idir ár n-intinn agus ár réaltachtaí institiúideacha.
Léiríodh go soiléir sa phlé gur gá dúinn dul níos faide ná díchoilíniú a dhéanamh agus tús a chur leis na struchtúir a chuireann cosc air a dhíchóimeáil. Chun é sin a dhéanamh, ní mór dúinn athmhachnamh a dhéanamh ar thrí phríomhréimse: ár gcaidreamh le coimhlint, ár dtuiscint ar na rudaí atá againn agus ar an mbealach a bhainistímid am.
Cónaí a dhéanamh ar limistéar na coinbhleachta
Is iondúil go bhfeicimid músaeim mar choimeádáin neodracha don stair—spásanna ciúine, ordaithe ina gcaomhnaítear an t-am atá thart. Ach is illusion é an neodracht seo. Éilíonn cur chuige fíor-dhíchoilíneach orainn glacadh leis gur crios coinbhleachta é an músaem, agus b'fhéidir gur cheart dó a bheith.
Ní bhaineann an daonlathas le heaspa teannais; Baineann sé leis an gcumas nascleanúint a dhéanamh air. Nuair a dhéanann institiúidí iarracht na frithghníomhartha seo a dhíghalrú chun insint aontaithe a chur i láthair, is minic a chuireann siad na pobail a mhaíonn siad a bheith páirteach iontu ina dtost. Is é an t-athrú atá de dhíth orainn ón músaem mar ‘dheas’ údaráis go dtí ‘spás caibidlíochta’. Is éard atá i gceist leis sin féachaint ar leochaileacht ní mar theip ghairmiúil, ach mar riachtanas modheolaíochta. Más rud é nach bhfuil muid ag teacht ar easaontú, is dócha nach bhfuil muid ag roinnt cumhachta.
An ‘Comhlacht Críochach’
Baineann an gá sin le hidirbheartaíocht leis na cuspóirí féin. Is iondúil go ndíríonn caomhnú an Iarthair ar an ‘ábhar’ a chaomhnú—sláine fhisiceach an adhmaid, na ceirmeachta nó na teicstíle. Ach is minic a bhíonn an dearcadh seo ró-chúng chun réaltacht na hoidhreachta Dúchasaí a ghabháil.
Leagadh béim sa phlé ar choincheap an ‘Chomhlachta Chríochaigh’. I go leor cosmeolaíochtaí, ní féidir rud a scaradh ón talamh as ar tháinig sé nó ón gcomhlacht a rinne é. Is córas beo amháin é an scéal, an déantóir, agus an t-amhábhar.
Is dúshlán é sin do na hinstitiúidí Eorpacha: ní féidir leat rud a chaomhnú go fírinneach má tá an chríoch as a dtagann sé á scriosadh, nó má tá cosc ar an bpobal na deasghnátha a theastaíonn chun é a chruthú a chleachtadh. Ní mór don chaomhnú, sa chomhthéacs seo, a bheith ina chineál 'cúram' a urramaíonn gníomhaireacht spioradálta an ruda agus sláinte chomhshaoil a thionscnaimh. Cuireann sé iallach orainn an méid seo a leanas a iarraidh: an bhfuil cultúr á chaomhnú againn, nó díreach a bhlaosc logáilte amach?
Deireadh a chur leis an meon ‘Tionscadal’
B’fhéidir gurb é an bac is struchtúrtha ar an obair sin andúil na hearnála sa ‘tionscadal’. Braithimid ar thionscnaimh a bhfuil dátaí dochta tosaigh agus deiridh acu, arna spreagadh ag timthriallta deontais agus blianta fioscacha.
Ach ní chloíonn caidrimh le cairteacha Gantt. Is timthriall leanúnach é díchoilíniú ag tosú, ag forbairt agus ag filleadh ar an tús. Nuair a fheidhmíonn institiúidí ar amlínte gearrthéarmacha, baineann siad eolas amach agus fágann siad nuair a thiteann an cistiú amach, rud a dhéanann dochar gníomhach don mhuinín.
Éilíonn fíor-chomhoibriú buaine nach féidir le ‘tionscadail’ a thairiscint. Éilíonn sé timpeallacht a chruthú ina mbraitheann comhpháirtithe gur síneadh ar a gcríoch féin é an músaem—spás a bhfuil meas chomh mór sin air go gcaitear le seomraí stórála leis an meas céanna agus a chaitear le talamh naofa. Tógann an leibhéal dlúthchaidrimh seo blianta le tógáil, agus is féidir é a scriosadh i nóiméad de dolúbthacht mhaorlathach.
Cumhacht bhog na téarmaíochta
Ar deireadh, bhain an machnamh le cumhacht dofheicthe na teanga. Ó na meiteashonraí a úsáidimid go dtí an chaoi a ndéanaimid an t-am a mharcáil (mar shampla, aistriú ó ‘BC/AD’ go dtí an ‘Ré Choiteann’), is rogha é gach focal. Is tús é IS a úsáid chun claontacht i gcatalóga a bhrath, ach tá an obair dhaonna chun ár socruithe réamhshocraithe a cheistiú fós ar siúl.
Ní bhaineann an bealach chun tosaigh le hoideas aon-mhéid a oireann do chách a fháil. Is éard atá i gceist leis a aithint go bhfuil ‘cumhacht bhog’ ag músaeim, agus gurb í an chumhacht sin is éifeachtaí nuair a dhéantar í a chomhroinnt, a chaibidliú agus nuair a chuirtear isteach uirthi ó am go chéile.
Maidir leis an imeacht
Tarraingíonn an t-alt seo ar na léargais a roinneadh le linn an tseimineáir gréasáin 'Decolonising Museum Practices: Idirphlé idir an Bhrasaíl agus an Eoraip'. Gabhaimid buíochas leis na cainteoirí as a n-iarrthóireacht agus a saineolas chun an machnamh seo a threorú.
Cainteoirí:
Sandra Benites: Coimeádaí, Oideachasóir agus Gníomhaí (Guarani Nhandewa people), Stiúrthóir Amharcealaíon ag Funarte.
An tOllamh Marília Xavier Cury: Músaem Seandálaíochta agus Eitneolaíochta, Ollscoil São Paulo (MAE-USP).
Pollak na Seoirsia: An Aireacht Heilléanach Cultúir agus Spóirt.
Isabel Beirigo (Modhnóir): Cumarsáid & Saineolaí Oidhreachta, tionscadal 'De-Bias'.
Claudia Porto (Ósta): Museologist, Bord Comhairleach ICOM, Pobal Cumarsáide Europeana.
Is féidir leat féachaint ar thaifeadadh na n-imeachtaí ar Youtube.
Glac páirt
Chun leanúint leis an gcomhrá agus a bheith ar an gcéad duine a chloisfidh faoi níos mó imeachtaí mar seo, tugaimid cuireadh duit páirt a ghlacadh i gCumann Líonra Europeana. Tá sé beartaithe ag Pobal na gCumarsáideoirí tuilleadh seimineár gréasáin a dhéanamh ina ndéanfar iniúchadh ar an ábhar sin in 2026, mar sin ná caill an deis a bheidh agat páirt a ghlacadh ann!
Conflitto, territorio e fiducia: ripensare i meccanismi della decolonizzazione
Riflettendo su un recente dialogo tra professioniste brasiliane ed europee, Marianna Marcucci, Coimeádaí na meán
digiteach e Ball den ghrúpa stiúrtha Cumarsáideoirí, esplora in questo articolo perché la
decolonizzazione richieda ai musei di abitare il conflitto, rispettare il "Corpo-Territorio" (Corpo-
Território) e guardare oltre il ciclo dei progetti a breve termine.

La decolonizzazione è spesso discussa nel settore del patrimonio culturale teacht un quadro teorico o un obiettivo politico. Ma nella pratica, raramente è un processo lineare e non è mai comodo. Un recente webinar che abbiamo organizzato come Europeana Cumann Líonra Cumarsáidithe Pobal ha messo a confronto prospettive dal Brasile e dall'Europa, innescando una necessaria riflessione sul divario tra le nostre intenzioni e le nostre realtà istituzionali.
La discussione ha reso evidente che dobbiamo andare oltre la semplice "messa in scena" della decolonizzazione e iniziare a smantellare le strutture che la impediscono. In aghaidh farlo, dobbiamo ripensare tre ae fondamentali: il nostro rapporto con il conflitto, la nostra comprensione degli oggetti che custodiamo e il modo in cui gestiamo il tempo.
Abitare la zona di conflitto
Tendiamo a vedere i musei come contenitori neutrali per la storia: silenziosi e ordinati dove il passato viene preservato. Ma questa neutralità è un'illusione. Un approccio veramente decoloniale ci impone di accettare che il museo è, e forse dovrebbe essere, una zona di conflitto.
La democrazia non riguarda l'assenza di teannase, ma la capacità di navigarla. Quando le istituzioni cercano di sanificare questi attriti per presentare una narrazione unificata, spesso silenziano proprio quelle comunità che sostengono di voler coinvolgere. Il cambiamento di cui abbiamo bisogno è passare dall'idea di museo teacht "fortezza" dell'autorità a quella di "spazio di negoziazione". Questo significa vedere la vulnerabilità non come un fallimento professionale, ma come una necessità metodologica. Se non incontriamo disaccordo, probabilmente non stiamo condividendo il potere.
Il ‘Corpo-Territorio’
Questa necessità di negoziazione si estende agli oggetti stessi. La conservazione occidentale si concentra tipicamente sulla preservazione della ‘materia’: l'integrità fisica del legno, della ceramica o del tessuto. Ma questa visione è spesso troppo ristretta per catturare la realtà del patrimonio indigeno.
La discussione ha evidenziato il concetto di "Corpo-Territorio". I cosmologie molte, un oggetto non può essere separato dalla terra da cui proviene o dal corpo che lo ha creato. La narrazione, l'artefice e la materia prima sono unico sistema vivente.
Ciò pone una sfida alle istituzioni europee: non si può preservare veramente un oggetto se il territorio da cui proviene viene distrutto, o se alla comunità viene impedito di praticare i rituali necessari per crearlo. La conservazione, in questa luce, deve evolutionrsi in una forma di "cura" che rispetti l'agire spirituale (gníomhaireacht) dell'oggetto e la salute ambientale della sua origine. Ci costringe a chiederci: stiamo preservando una cultura o solo il suo guscio svuotato?
Porre fine alla mentalità del "Progetto"
Forse l'ostacolo più strutturale a questo lavoro è la dipendenza del settore dal "progetto". Ci affidiamo a iniziative con date di inizio e fine rigide, guidate dai cicli dei bandi e dagli anni fiscali.
Ma le relazioni non aderiscono ai diagrammi di Gantt. La decolonizzazione è un ciclo continuo di inizio, sviluppo e ritorno all'inizio. Quando le istituzioni operano su tempistiche a breve termine, estraggono conoscenza e se ne vanno quando i finanziamenti si esauriscono, danneggiando attivamente la fiducia. Una collaborazione autentica richiede una permanenza che i "progetti" non possono offrire. Richiede la creazione di un ambiente in cui i partner sentano che il museo è un'estensione del proprio territorio: uno spazio così rispettato che i depositi vengono trattati con la stessa riverenza di un suolo sacro. Questo livello di intimità richiede anni per essere costruito e può essere distrutto in un attimo dalla rigidità burocratica.
Il cumhacht bog della terminologia
Infine, la riflessione ha toccato il potere invisibile del linguaggio. Dai metadati che utilizziamo al modo in cui scandiamo il tempo (passando da "a.C./d.C." all'Era Comune/Volgare), ogni parola è una scelta. Usare l'IA per rilevare i pregiudizi nei cataloghi è un inizio, ma il lavoro umano di mettere in discussione le nostre impostazioni predefinite è continuo.
La strada da percorrere non consiste nel trovare una ricetta valida per tutt ⁇ . Si tratta di riconoscere che i musei possiedono un "cumhacht bhog" e che questo potere è più efficace quando è condiviso, negoziato e, occasionalmente, destabilizzato.
Informazioni sull'evento
Questo articolo attinge agli spunti condivisi durante il webinar "Decolonising Museum Practices: Idirphlé idir an Bhrasaíl agus an Eoraip" (Decolonizzare le pratiche museali: un dialogo tra Brasile ed Europa). Ringraziamo le relatrici per la loro franchezza e competenza nel guidare questa riflessione.
Relatrici:
Sandra Benites: Curatrice, educatrice e attivista (popolo Guarani Nhandewa), Direttrice delle Arti Visive presso la Funarte.
An tOllamh Marília Xavier Cury: Museo di Archeologia ed Etnologia, Università di San Paolo (MAE-USP).
Pollak na Seoirsia: Ministero della Cultura e dello Sport ellenico.
Isabel Beirigo (Moderatrice): Esperta di comunicazione e patrimonio culturale, progetto "De-Bias".
Claudia Porto (óstach): Museologa, Comitato consultivo ICOM, Pobal Cumarsáideoirí Europeana.
Páirteachas
Questo evento è solo il primo che abbiamo organizzato sull’argomento, rimanete in contatto con noi
per avere informazioni sui prossimi! Per continuare la conversazione vi invito a unirvi alla Europeana Network Association. Cumann Líonra Europeana.
Conflito, território e confiança: repensando mar dinâmicas da descolonização
Refletindo sobre um diálogo recente entre profissionais do Brasil e da Europa, a curadora de mídias digitais e membro do Grúpa Stiúrtha na gCumarsáideoirí, Marianna Marcucci, explora por que a descolonização exige que os museus habitem o conflito, respeitem o ‘Corpo Territorial’ e olhem além do ciclo de projetos de curto prazo.

A descolonização é frequentemente discutida no setor do patrimônio como um referencial teórico ou um objetivo de política institucional. Na prática, porém, ela raramente é organizada e nunca é confortável. Seimineár gréasáin le déanaí organizado pela Cumarsáideoirí Community da Europeana Network Association reuniu perspectivas do Brasil e da Europa, provocando uma reflexão necessária sobre a distância entre nossas intenções e mar realidades institucionais.
Pléitear deixou claro que precisamos ir além de simplesmente “performar” a descolonização e começar a desmontar mar estruturas que hinderm que ela ocorra. Para isso, é necessário repensar três áreas centrais: nossa relação com o conflito, nossa compreensão dos objetos que custodiamos e a forma como gerimos o tempo.
Gnáthóg a zona de conflito
Costumamos ver os museus como recipientes neutros da história — espaços silenciosos e organizados onde o passado é preservado. Mas essa neutralidade é uma ilusão. Uma abordagem verdadeiramente descolonial exige que aceitemos que o museu é, e talvez deva ser, uma zona de conflito.
A democracia não se baseia na ausência de tensão, mas na capacidade de lidar com ela. Quando mar instituições tentam higienizar esses atritos para apresentar uma narrativa unificada, acabam frequentemente silenciando justamente mar comunidades que afirmam querer envolver. A mudança necessária é passar do museu como uma “fortaleza” de autoridade para um “espaço de negociação”. Isso significa entender a vulnerabilidade não como uma falha profissional, mas como uma necessidade metodológica. Se não estamos encontrando discordâncias, provavelmente não estamos compartilhando poder.
O ‘Críoch Corpo’
Essa necessidade de negociação se estende também aos próprios objetos. A conservação ocidental costuma concentrar-se na preservação da “matéria” — a integridade física da madeira, da cerâmica ou do têxtil. Gan entanto, essa visão é frequentemente estreita demais para captar a realidade do patrimônio indígena.
Plé a dhéanamh arão destacou o conceito de ‘Corpo Territorial’. Em muitas cosmologias, um objeto não pode ser separado da terra de onde provém ou do corpo que o produziu. A narrativa, o autor e a matéria-prima formam um único sistema vivo.
Isso coloca um desafio às instituições europeias: não é possível preservar verdadeiramente um objeto se o território de origem está sendo destruído ou se a comunidade é impedida de praticar os rituais necessários para criá-lo. A conservação, sob essa perspectiva, deve evoluir para uma forma de ‘cuidado’ que respeite a agência espiritual do objeto e a saúde ambiental de sua origem. Isso nos obriga a perguntar: estamos preservando uma cultura ou apenas sua casca esvaziada?
Maoirseacht a dhéanamh ar mentalidade de ‘projeto’
Talvez a barreira mais estrutural para esse trabalho seja a dependência do setor em relação aos ‘projetos’. Confiamos em iniciativas com datas rígidas de início e fim, guiadas por ciclos de financiamento e exercícios fiscais.
Mas mar relações não seguem cronogramas de Gantt. A descolonização é um ciclo contínuo de começar, desenvolver e retornar ao começo. Quando mar instituições operam com horizontes de curto prazo, extraem conhecimento e se retiram quando os recursos acabam, prejudicando ativamente a confiança.
Uma colaboração genuína exige uma permanência que os “projetos” não conseguem oferecer. Exige a criação de um ambiente em que os parceiros sintam o museu como uma extensão de seu próprio território — um espaço tão respeitado que as reservas técnicas sejam tratadas com a mesma reverência que um solo sagrado. Esse nível de intimidade leva anos para ser construído e pode ser destruído em um instante de rigidez burocrática.
O cumhacht bhog da terminologia
Por fim, reflexão abordou o poder invisível da linguagem. Dos metadados que utilizamos à forma como marcamos o tempo (por exemplo, a mudança de ‘a.C./d.C.’ mír ‘Era Comum’), cada palavra é uma escolha. O uso de IA para detectar vieses nos catálogos é um começo, mas o trabalho humano de questionar nossos padrões e pressupostos é contínuo.
Is éard atá in O caminho a seguir não em encontrar uma receita única que sirva para todos. Trata-se de reconhecer que os museus detêm um cumhacht bhog e que esse poder é mais eficaz quando é compartilhado, negociado e, ocasionalmente, tensionado.
Snáithín o evento
Este artigo se baseia nos léargas compartilhados durante o webinar ‘Decolonising Museum Practices: Idirphlé idir an Bhrasaíl agus an Eoraip’. Agradecemos aos palestrantes por sua franqueza e saineolas ao conduzir esta reflexão.
Paidreacha:
Sandra Benites: Curadora, educadora e ativista (povo Guarani Nhandewa), Diretora de Artes Visuais da Funarte.
Profa. Marília Xavier Cury: Museu de Arqueologia e Etnologia, Universidade de São Paulo (MAE-USP).
Pollak na Seoirsia: Ministério Helênico da Cultura e do Esporte.
Isabel Beirigo (Moderadora): Especialista em Comunicação e Patrimônio, projeto ‘De-Bias’.
Claudia Porto (Anfitriã): Museóloga, Conselho Consultivo do ICOM, Pobal Cumarsáideoirí Europeana.
Ní dhéanann Você pode helpir à gravação aon YouTube fiú.
Páirt a ghlacadh
Para continuar a conversa e ser o primeiro a saber sobre eventos como este, convidamos você a se juntar à Europeana Network Association. A Communicators Community planeja novos webinars sobre este tema em 2026 — não perca a oportunidade de participar!