Η Céline Chanas είναι επιμελήτρια πολιτιστικής κληρονομιάς και διευθύντρια του Musée de Bretagne. Η συνάδελφός της Fabienne Martin-Adam διευθύνει το τμήμα τεκμηρίωσης και συλλογών του μουσείου και διαχειρίζεται την πύλη συλλογών του.
Τι πρέπει να γνωρίζουν οι αναγνώστες μας για το Musée de Bretagne;
Το μουσείο αφηγείται την ιστορία της Βρετάνης και της κοινωνικής, τεχνικής και πολιτιστικής εξέλιξης του λαού της Βρετάνης, από τους προϊστορικούς χρόνους έως σήμερα. Στεγάζει επίσης μια σημαντική συλλογή που σχετίζεται με την υπόθεση Dreyfus, επειδή το στρατοδικείο του Dreyfus έλαβε χώρα στη Ρεν.
Το μουσείο διαθέτει μια ομάδα 25 μόνιμων υπαλλήλων. Από τις 700.000 συλλογές του μουσείου, σχεδόν 200.000 είναι πλέον ορατά και επαναχρησιμοποιήσιμα στο διαδίκτυο.
Το Musée de Bretagne δημοσιεύει ψηφιακές εικόνες των έργων του που δεν καλύπτονται από δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας υπό το σήμα δημόσιου τομέα — ένα σπάνιο θέαμα στο γαλλικό μουσειακό τοπίο. Πώς προέκυψε η πολιτική ανοικτής πρόσβασης και ποιος συμμετείχε;
Τα ανοιχτά δεδομένα αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της επιστημονικής και πολιτιστικής αποστολής του μουσείου εδώ και αρκετά χρόνια. Η πολιτική μας αναπτύχθηκε και υποστηρίχθηκε από τη Rennes Métropole, το εποπτικό όργανο του Musée de Bretagne, το οποίο προωθεί τη διάδοση και τη μετάδοση της γνώσης.
Οι χρήστες μπορούν να κατεβάσουν και να επαναχρησιμοποιήσουν εικόνες δωρεάν, χωρίς την ανάγκη άδειας ή οποιασδήποτε διαχείρισης. Αυτό συμμορφώνεται με τις συμφωνίες πνευματικής ιδιοκτησίας και μεταβίβασης δικαιωμάτων που έχει συνάψει το μουσείο. Οι περισσότερες από τις ψηφιοποιημένες συλλογές μας είναι πλέον διαθέσιμες με άδειες Creative Commons.
Ποιος ήταν ο αντίκτυπος της ανοικτής πρόσβασης για το μουσείο και ποιος ωφελείται; Σας εξέπληξε τίποτα;
Υπάρχουν πολλά οφέλη. Πρώτον, η ανοικτή πρόσβαση προσφέρει μεγαλύτερη προβολή στο μουσείο. Δίνει στο Musée de Bretagne μια θετική και καινοτόμο εικόνα στον τομέα του γαλλικού πολιτισμού. Δημιουργεί επίσης νέες γνώσεις σχετικά με τις συλλογές του μουσείου, χάρη στις παρατηρήσεις των διαδικτυακών επισκεπτών.
Δημιουργείται μια σχέση «win-win» μεταξύ των διαδικτυακών επισκεπτών και της ομάδας του μουσείου. Μια ποικιλία ανθρώπων επωφελούνται από την ανοικτή πρόσβαση, από καλλιτέχνες βίντεο που χρησιμοποιούν τις συλλογές στο έργο τους, στην κοινότητα Wikimedia που δίνει στις συλλογές μας μεγαλύτερη προβολή. Οι εκδότες συχνά μας στέλνουν βιβλία στα οποία έχουν χρησιμοποιηθεί οι εικόνες του μουσείου, χωρίς να τους το έχουμε ζητήσει - μια ωραία έκπληξη!
Πώς μετράτε τον αντίκτυπο της ανοικτής πρόσβασης;
Ένας αντίκτυπος ήταν ο αριθμός των ερωτήσεων που λαμβάνουμε από συναδέλφους σε άλλα θεσμικά όργανα, οι οποίοι επιθυμούν να διδαχθούν από την προσέγγισή μας και την πολιτική μας. Λαμβάνουμε πολλές αιτήσεις για να μιλήσουμε σε επαγγελματικά συνέδρια και εκδηλώσεις, και μια σειρά από άρθρα έχουν εμφανιστεί στον Τύπο.
Η αύξηση της επισκεψιμότητας στην πύλη συλλογών μας μας λέει επίσης ότι οι χρήστες έχουν λάβει ειδοποίηση. Έχουν καταστεί αυτάρκεις στην έρευνά τους σε σημείο που το μουσείο σπάνια λαμβάνει αιτήματα για έρευνα — επομένως, ο χρόνος που δαπανήθηκε προηγουμένως σε αυτό μπορεί πλέον να διατεθεί πιο χρήσιμα.
Τι συμβουλές θα δίνατε σε άλλα μουσεία που εξετάζουν το ενδεχόμενο ανοικτής πρόσβασης;
Η επιμελής πνευματική ιδιοκτησία και η νομική αξιολόγηση των συλλογών είναι ζωτικής σημασίας για την κατανόηση των κινδύνων και την ενημέρωση των κατόχων αδειών, δικαιωμάτων και συμβάσεων. Αυτό απαιτεί χρόνο, επομένως θα πρέπει να πραγματοποιηθεί πολύ πριν από την προγραμματισμένη ημερομηνία έναρξης. Για το μουσείο μας σήμερα, αυτή η διαδικασία απέχει πολύ από την ολοκλήρωση και η περαιτέρω απελευθέρωση ανοικτών δεδομένων εξαρτάται από τη συνέχιση αυτού του έργου.
Και οι τρεις μας παρευρεθήκαμε στην πρόσφατη διάσκεψη De nouvelles démocraties du savoir στο l’Institut national d’histoire de l’art (INHA), Παρίσι. Με ποιες εντυπώσεις αφήσατε και τι μέλλον βλέπετε για την ανοικτή πρόσβαση στον γαλλικό πολιτιστικό τομέα;
Η εκδήλωση INHA και η δημοσίευση της έκθεσης Droit des images, histoire de l'art et société (συντονισμένη από την Martine Denoyelle) ήταν σημαντικές και μια τεράστια ανάσα καθαρού αέρα. Μόλις πριν από έξι χρόνια, μόλις και μετά βίας ξέραμε τι ήταν μια άδεια CC! Έκτοτε, αναπτύξαμε την κατανόησή μας μέσω της δέσμευσής μας προς τις κοινότητες της Ρεν, όπως το τοπικό κεφάλαιο της Βικιπαίδειας και τα άτομα που συμμετέχουν στα κινήματα.
Το μουσείο των ριζών της Βρετάνης στην οικομουσειολογία σημαίνει ότι οι έννοιες της κοινότητας και του διαμοιρασμού είναι συνυφασμένες με την επαγγελματική μας κουλτούρα. Είμαστε υπερήφανοι που είμαστε πρωτοπόροι της ανοικτής πρόσβασης στη Γαλλία και θέλουμε να μοιραστούμε τις εμπειρίες μας, είτε θετικές είτε λιγότερο επιτυχημένες.
Παραμένουμε αισιόδοξοι ότι η ανοικτή πρόσβαση στη Γαλλία θα συνεχίσει να αυξάνεται, όπως είδαμε πρόσφατα με το άνοιγμα των δεδομένων στα μουσεία της πόλης του Παρισιού . Το status quo —ιδίως το μοντέλο χρέωσης τελών της Réunion des Musées Nationaux — Grand Palais— δεν είναι βιώσιμο για πολύ μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Είναι αντιπαραγωγικό και συμβάλλει στην αίσθηση λεηλασίας της κοινής μας κληρονομιάς.
Οι διευθυντές των μουσείων μπορούν να παρέχουν στρατηγικά οράματα για τους θεσμούς τους, αλλά σε εθνικό επίπεδο το Υπουργείο Πολιτισμού και η κυβέρνηση πρέπει να αναλάβουν ηγετικό ρόλο σε αυτά τα θέματα.