** Een afbeelding in dit nieuwsbericht toont onmenselijke behandeling van tot slaaf gemaakte mensen. Het beeld kan verdriet of leed veroorzaken. We hebben het beeld opgenomen om een historische periode en de verbinding met de tentoonstelling in de tekst te benadrukken. Lees verder of ga naar onze homepage.__**
In december 2022 werd in het Maritiem Museum in Rotterdam een nieuwe tentoonstellinggeopend met de naam “Bestemmingshavenstad”. In deze tentoonstelling, die de komende zes jaar te zien blijft, stappen bezoekers in een virtuele metro en reizen ze door het verleden, heden en de toekomst van de havenstad Rotterdam. Ze ontdekken enkele van de trotse momenten van de stad - van de geboorte van Rotterdam in 1270 tot haar succesvolle ontwikkeling als internationale handelshaven - maar maken ook kennis met haar geschiedenis door haar band met slavernij en de slavenhandel. Annette de Wit, curator van het Maritiem Museum, vertelt over de totstandkoming van de tentoonstelling en het besluitvormingsproces achter het kiezen en vertellen van moeilijke verhalen.
Confrontatie met het koloniale verleden
“Het koloniale verleden van Rotterdam staat de laatste tijd in de schijnwerpers”, vertelt Annette. “Alleen al in 2020 zijn drie studies over dit onderwerp gepubliceerd. Dus toen we aan onze havententoonstelling in het Maritiem Museum begonnen te werken, bestond er geen twijfel over dat het koloniale verleden van de stad onder de aandacht moest worden gebracht. Maar waar en hoe?”
In de 17e en 18e eeuw vertrokken Rotterdamse schepen naar de westkust van Afrika, beladen met textiel, sterke drank, buskruit en geweren. Die goederen werden gebruikt om tot slaaf gemaakte Afrikanen te kopen en te vervoeren naar het Caribisch gebied en Suriname. Vanuit de koloniën voeren de schepen terug naar Rotterdam met producten die door slaven op de plantages werden verbouwd. Rotterdamse kooplieden lieten hun schepen ombouwen tot slavenschepen voor deze handel.
Hoe kon het team dit verhaal vertellen? Annette legt uit: “We wilden dat objecten in de tentoonstelling een inclusief verhaal vertellen over het koloniale verleden van Rotterdam. We ontmoetten regelmatig een adviesraad van experts op het gebied van kolonialisme, waarvan sommige wortels hebben in de Nederlandse koloniën, die ons hielpen de nodige keuzes te maken. Met deze groep bespraken we de betekenis van objecten, hoe ze konden worden gepresenteerd en hoe ze werden beschreven in de teksten die ernaast stonden.”
Annette vervolgt: "We hebben besloten om de rijkdom van Rotterdam expliciet te confronteren met de uitbuiting aan de andere kant van de wereld. Terwijl de ene kant van de tentoonstellingsruimte gewijd is aan de scheepvaart, de koloniale handel en de Rotterdamse kooplieden die niet alleen rijk werden van die handel, maar ook invloed uitoefenden op alle bestuursniveaus in de stad, toont de andere kant de impact op de inwoners van de koloniën, die werden uitgebuit, tot slaaf gemaakt en naar de andere kant van de wereld vervoerd.”
“De tentoonstelling van handel, scheepvaart en rijkdom is eenvoudig met voorwerpen uit de collectie van het Maritiem Museum”, zegt Annette, “maar het is moeilijker om een gezicht te geven aan de tot slaaf gemaakte mensen. Zeer weinig afbeeldingen laten zien hoe het leven was voor de tot slaaf gemaakte mensen, hetzij aan boord, hetzij op de plantages.”
Een collectie-item dat dat doet is een boek van de Schotse officier Stedman, die een van de weinige mensen is die het geweld tegen tot slaaf gemaakte mensen in tekeningen vastlegt. Zijn boek "Narrative_of a five years' expedition"_ is opgenomen in de tentoonstelling.
Spreken met de huidige generatie
Destination Port City ziet verhalen van haven en stad verweven met persoonlijke verhalen van inwoners van het huidige Rotterdam. Een van deze bewoners is Maureen Mollis. Maureen is een afstammeling van tot slaaf gemaakte mensen, programmaleider van het gemeentelijke programma voor koloniale en slavernijgeschiedenis van de stad Rotterdam en was ook lid van de adviesraad die deze tentoonstelling ontwikkelde. In de tentoonstelling horen bezoekers van Maureen terwijl ze het koloniale verleden van de stad vertelt en uitlegt wat dit verleden voor haar persoonlijk betekent.
“Ik ben me er terdege van bewust dat de welvaart van Rotterdam werd verdiend ten koste van anderen, en dat is geen prettige gedachte. Sommige mensen zeggen dat de excuses die in het verleden voor slavernij zijn gemaakt, niet echt door de politici worden bedoeld. Die mensen denken dat het gaat om het erkennen van de pijn, die nu nog steeds wordt waargenomen. Voor mij persoonlijk gaat het om het effect. Ik ben bereid om verder te kijken dan de pijn, naar een toekomst waarin alle mensen die hier wonen gelijk zijn en gelijke kansen hebben.” – Maureen Mollis
Hoe is de tentoonstelling ontvangen door de gemeenschap? Annette: "Sinds de opening van de tentoonstelling krijgen we als museum veel vragen en verzoeken over de Leuvehaven-verhalen, bijvoorbeeld van kunstenaars die meer willen weten voor hun eigen projecten. Voor mij als curator is het geweldig om te zien dat 'koloniale objecten' voorzien van nieuw onderzoek en een krachtig persoonlijk verhaal tot de verbeelding spreken en tot discussie leiden. Door de ervaringen die ik heb opgedaan tijdens het maken van deze tentoonstelling, ben ik er nog meer van overtuigd dat een meerstemmige benadering van het (maritieme) verleden zeer waardevol is en ook erg belangrijk om relevant te blijven als museum voor nieuwe generaties bezoekers. Voor andere musea die soortgelijke verhalen willen vertellen, raad ik hen aan om samen te werken met adviesraden uit de gemeenschappen en een open geest te hebben en te proberen echt te begrijpen wat hen beweegt.”