Polifonia, een driejarig Horizon2020-project onder leiding van de Universiteit van Bologna, bracht deskundigen uit de musicologie, informatica en digitale geesteswetenschappen samen. Het doel was interdisciplinair onderzoek te bevorderen, het behoud en de verkenning van Europa's diverse muzikale tradities aan te moedigen en verspreide kennis over muzikaal erfgoed te ontsluiten en met elkaar te verbinden. Polifonia heeft 10 pilots opgezet rond nieuwe tools, datasets, ontologieën, kennisgrafieken en software.
Nieuwe stappen in de muziekwereld met Linked Open Data
Een belangrijke inspanning was de bouw van een kennisgrafiek (een databank met grafieken die wordt gebruikt om gegevens weer te geven en te gebruiken) en het Polifonia-webportaal.
De Knowledge Graph verzamelt verschillende muzikale bronnen en 10 grote datasets om cross-dataset informatie op te halen voor muziekkennis. De 10 datasets hebben betrekking op muziek uit de vroege jaren 1500 tot de moderne tijd en worden geleverd door belanghebbenden en partners (zoals het Nederlands Instituut voor Beeld & Geluid; de concertcollectie van Vision),bestaande collecties (inclusief een verwijzing naar Europeana Sounds aangeboden in de MusoW-catalogus) of openbaar toegankelijke gegevens zoals Wikidata. Ook gekoppeld zijn de datasets van de MEETUPS, TUNES, BELLS, ORGANS en MUSICBO pilots.
De Polifonia Knowledge Graph maakt gebruik van Linked Open Data. Dit betekent dat elke entiteit in de grafiek, zoals een muziekstuk of een componist, zijn eigen unieke identificatiecode heeft. De relaties tussen deze entiteiten worden gedefinieerd aan de hand van machineleesbare “triples” die kunnen worden gebruikt om geavanceerde, op kennis gebaseerde toepassingen te bouwen. Een triple verbindt de entiteit die wordt beschreven (het onderwerp) met een andere entiteit of een eenvoudige datawaarde (het object), met een specifiek type relatie. De informatie “Mozart componeerde de maanlichtsonate” zou bijvoorbeeld worden weergegeven door een triple met als onderwerp een identificator voor Mozart, als object een identificator voor de maanlichtsonate en “samengesteld” als eigenschap. Het publiceren van dergelijke triples zonder toegangsbeperkingen levert Linked Open Data op.
Een belangrijke uitdaging bij het produceren van Linked Open Data zijn de verschillen in metadata tussen bronnen. Om de Polifonia-kennisgrafiek te produceren, werden de relevante eigenschappen in elke bron in kaart gebracht met de MusicMeta-ontologie. Dit is een datamodel dat specifiek is ontwikkeld om tegemoet te komen aan de behoeften van Polifonia-gebruikers, zoals gedefinieerd in gebruikersverhalen die zijn opgebouwd na uitgebreid onderzoek en gebruikersraadpleging met musicologen en algemene gebruikers. Dit maakte het mogelijk om bijvoorbeeld alle muziektitels samen met hun componisten te vinden. In veel bronnen werden de identificatoren toegewezen aan bestaande openbare lijsten van identificatoren, zoals Wikidata, waardoor het gemakkelijker werd om informatie over die entiteit te vinden.
Polifonia-ingenieurs gebruikten tools zoals SPARQL Anything, ontwikkeld door Polifonia-partners, om gegevens uit de bronnen om te zetten in gekoppelde gegevens, die beschikbaar werden gesteld via SPARQL-eindpunten. Het Polifonia-webportaal heeft toegang tot deze eindpunten om de gegevens op te vragen, de gecombineerde resultaten aan de gebruikers te presenteren en hen in staat te stellen naadloos tussen gegevens uit verschillende bronnen te stappen.
Het Polifonia-webportaal biedt vijf gespecialiseerde zoeksecties, die elk overeenkomen met toegangspunten waaraan gebruikers de voorkeur geven, zoals blijkt uit specifieke gebruikersstudies. Deze aanpak maakt efficiënt zoeken en verkennen van het muzikale erfgoed mogelijk en wordt ondersteund door automatisch aanvullen van suggesties en filteropties om het onderzoek te verfijnen. Door informatie uit verschillende bronnen te harmoniseren, onthult het portaal verborgen verbindingen en verhalen binnen het muzikale landschap. De gebruikerservaring van het portaal is ontworpen om serendipitous ontdekkingen in plaats van vooraf bepaalde paden te bevorderen.
De waarde van door belanghebbenden aangestuurde ontwikkeling in de sector cultureel erfgoed
Hoewel het belangrijkste publiek van het project de academische wereld is, hebben we getracht een breder publiek te betrekken, waaronder overheidsinstellingen, erfgoed, onderwijs en industrie, om ervoor te zorgen dat de producten voldoen aan de eisen van de gebruiker en een lange levensduur hebben.
Het project onderzocht ook hoe onderzoek op het gebied van cultureel erfgoed kan helpen bij het oplossen van problemen voor commerciële en industriële partners, die meestal niet overwegen om bij dergelijke initiatieven betrokken te raken. Deze uitwisseling tussen onderzoekers en belanghebbenden bood waardevolle kruisbestuiving en leverde inzichten op aan beide zijden. Onderzoekers van Polifonia onderzochten bijvoorbeeld hoe de eigen ontologie van Polifonia, MusicMeta, de uitdagingen op het gebied van het ophalen van informatie voor de belanghebbende Deezer zou kunnen aanpakken en dat mogelijk zou kunnen doen voor andere muziekstreamingbedrijven. In de toekomst zal het steeds meer mogelijk worden om interoperabele muziekkennisgrafieken te maken op basis van (grootschalige en luidruchtige) gegevens uit de muziekindustrie.
Het betrekken van belanghebbenden betekent ook dat de ontwikkelde producten vanaf het allereerste begin in de infrastructuur van de belanghebbenden zijn ingebed, zoals gebeurde met de ORGANS-databank in het geval van het Nederlands Instituut voor Orgelkunst en met de BELLS-databank in het geval van het Italiaanse ministerie van Cultuur. Tools die zijn ontwikkeld voor muziekanalyse (TONALITIES, FACETS) of muziekperceptie, zoals haptische apparaten (ACCESS), zijn ook gebruikt door early adopters in het onderwijs.
Het open source Polifonia ecosysteem
Polifonia volgt de principes van open source software en FAIR (findability, accessibility, interoperability, and reusability). Alle door Polifonia ontwikkelde softwarecomponenten kunnen zowel in combinatie als afzonderlijk worden hergebruikt.
Software-ontwikkeling vond plaats met behulp van het GitHub-platform, waarmee software kan worden gedeeld terwijl wijzigingen en versies transparant worden bijgehouden. Hierdoor kon het zogenaamde “Polifonia-ecosysteem”worden gecreëerd, met relevante componenten van het onderzoeksproces (gegevens, hulpmiddelen en rapporten) die in GitHub-registers zijn gedocumenteerd. Een rulebook definieert hoe deze repositories moeten worden opgezet, zodat uiteindelijk informatie over de componenten kan worden verzameld en gebruikers door de componenten en hun afhankelijkheden kunnen navigeren dankzij het Polifonia Ecosysteem. De kern is een readme.md bestand dat alle benodigde annotaties bevat. Door de GitHub repository in Zenodo te registreren, worden automatische releases van stabiele versies naar Zenodo uitgevoerd.
Meer informatie
Wil je meer weten over Polifonia? Bezoek de Polifonia-website en bekijk de video-tutorials om aan de slag te gaan met de tools. U kunt ook een webinar over dit project bekijken dat eerder deze maand werd gehouden met de steun van EuropeanaTech, en u kunt nu lid worden van de Gemeenschap!