Wat betekent “open” in de context van “Open GLAM” en hoe verhoudt het zich tot het publieke domein?
Al meer dan tien jaar pleiten leden van de Open GLAM-beweging (galerij, bibliotheek, archief, museum) voor liberale toegang tot en hergebruik van cultureel erfgoed in geheugeninstellingen – met name digitale surrogaten van werken in het publieke domein waarin het auteursrecht is verstreken of nooit heeft bestaan.
In de GLAM-sector ontbreekt het soms aan consensus over de precieze betekenis van “open toegang”. De term is vaak ondoorzichtig en zelf-aangewezen. Dus de duidelijkheid die de Open Definitie brengt is welkom: Om het kort te houden: open betekent „iedereen kan [inhoud] voor welk doel dan ook vrijelijk raadplegen, gebruiken, wijzigen en delen”.
Deze filosofie houdt nauw verband met de pleidooien van Europeana, via het Handvest voor het publieke domein en andere outreachactiviteiten, ten behoeve van een levendig publiek domein, en tegen de praktijk van instellingen die auteursrechten en licenties op ongepaste wijze gebruiken om de toegang tot gedigitaliseerde werken in het publieke domein te belemmeren.
Vertel ons over de Open GLAM-enquête.
Al bijna twee jaar geef ik leiding aan een internationaal onderzoek naar beleid en praktijk op het gebied van open toegang in de GLAM-sector met Dr. Andrea Wallace, docent rechten aan de Universiteit van Exeter. We werden geïnspireerd om de enquête te starten omdat we geen actueel beeld konden vinden van het beleid en de praktijk inzake open toegang in de sector. Het leek duidelijk dat een gedeelde bron om relevante informatie te bekijken, toe te voegen en bij te werken waardevol zou zijn voor onderzoekers, beleidsmakers en professionals op het gebied van cultureel erfgoed.
De Open GLAM-enquête wordt gehouden in een Google Sheet en gegevens worden verzameld door middel van deskresearch en crowdsourced outreach naar de GLAM-gemeenschap. Iedereen kan enquêtetoevoegingen of -correcties voorstellen door commentaar te geven in de spreadsheet, contact op te nemen met Andrea of ik op Twitter of een Google-formulier in te vullen. De enquête is een persoonlijk onderzoeksinitiatief en is niet eigendom van een bepaalde instelling.
Sinds de oprichting in maart 2018 is het onderzoek aanzienlijk gegroeid in omvang en verfijning. Met minder dan 50 GLAM's in het begin, bevat de enquête nu meer dan 650 gevallen van open toegang, van Brazilië tot Bulgarije. Het bevat informatie over GLAM-locatie, instellingstype, Wikidata-item, open licentie, gebruiksvoorwaarden (voor digitale surrogaten en metadata) en directe links naar alle open databronnen.
Wat is de reikwijdte van de enquête?
De enquête registreert gevallen (hoe klein ook) van open access-praktijken. Het omvat digitale objecten en metadata die GLAM's beschikbaar stellen op hun eigen websites en op externe platforms zoals Wikimedia Commons, DigitaltMuseum, de Deutsche Digitale Bibliothek en Github.
Het is belangrijk om te zeggen dat het opnemen van enquêtes niet betekent dat een GLAM een algemeen opentoegangsbeleid heeft; alleen dat zij bepaalde gegevens op open access-voorwaarden heeft vrijgegeven. Evenmin is opname gelijk aan enige vorm van goedkeuring van Andrea en I; We leggen beleid en praktijk vast zoals we die vinden. Als u fouten of omissies in de enquête ziet, laat het ons dan weten. We werken de gegevens graag bij.
Wat vertelt het onderzoek ons over het globale beeld van Open GLAM?
Dankzij het onderzoek hebben we nu een veel duidelijker globaal beeld van waar en hoe open access wordt ingezet door GLAM-instellingen. Dit maakt nieuw inzicht mogelijk. We kunnen bijvoorbeeld het beleid en de praktijk op het gebied van auteursrechten en licenties in detail analyseren, Open GLAM geografisch visualiseren met Wikidata, patronen in het open access-bereik observeren en beginnen met het correleren van het open access-beleid met de toegangsprijzen voor musea, om een paar voorbeelden te noemen.
Hoe past Europeana in de context van het Open GLAM-initiatief?
Voor het uitvoeren van de Open GLAM-enquête is de mogelijkheid om aggregators zoals Europeana (via zijn API en Europeana Collections) te bevragen voor voorbeelden van open toegang enorm waardevol. Het hebben van een enkel toegangspunt om zoveel gegevens te verkennen, is een enorme tijdsbesparing.
Bovendien is de reeds lang bestaande bepaling van Europeana dat gegevensverstrekkers hun digitale objecten etiketteren met een specifieke licentie- of rechtenverklaring van het Europeana-vergunningenkader zeer waardevol gebleken. Internationale kaders en standaardisatie geven gebruikers en GLAM-professionals duidelijkheid in het complexe landschap van auteursrechten, licenties en gebruiksvoorwaarden.