Fis-sentejn minn meta ġiet iffurmata t-Task Force dwar il-Prattika ta’ Sostenibbiltà Ambjentali tal-Komunità ta’ Azzjoni Klimatika, id-dinja nbidlet drastikament. Madankollu, żewġ affarijiet baqgħu l-“istess”, u tabilħaqq, qed jiżdiedu b’mod kostanti: il-frekwenza ta’ fenomeni klimatiċi estremi u t-trasformazzjoni diġitali ta’ kull settur.
Qed nirrispondu għar-realtà attwali billi nippubblikaw ir-rapport “TrasformazzjoniDiġitali Riġenerattiva: Perkorsi Sostenibbli għall-Wirt Kulturali”u billi jappellaw għal responsabbiltà ekoloġika fis-settur b’mod ġenerali, u fil-preservazzjoni diġitali b’mod partikolari. Il-preservazzjoni diġitali hija fil-qalba tal-missjoni tal-istituzzjonijiet tal-wirt kulturali. Iżda hekk kif l-attivitajiet diġitali tagħhom jikbru, hekk ukoll l-ispiża ambjentali tal-infrastruttura kollha tal-ICT użata. Filwaqt li l-istituzzjonijiet tal-wirt kulturali għandhom l-għan li jissalvagwardjaw il-wirt tal-umanità, il-prattiki diġitali tagħhom jikkontribwixxu b’mod sinifikanti għad-degradazzjoni ambjentali. Dan il-paradoss jitlob bidla — mill-effiċjenza għar-responsabbiltà ekoloġika, is-suffiċjenza, u r-riġenerazzjoni.
It-“Trasformazzjoni Diġitali Riġenerattiva: Ir-Rapport dwar il-Perkorsi Sostenibbli għall-Wirt Kulturali jintroduċi l-kunċett ta’ “trasformazzjoni diġitali riġenerattiva”, li jmur lil hinn mill-minimizzazzjoni tal-ħsara billi jfittex b’mod attiv modi kif jirrestawra, iġedded u jgħaqqad mill-ġdid l-ekosistemi u l-komunitajiet permezz tal-wirt kulturali diġitali, filwaqt li jappoġġa lill-ġenerazzjonijiet futuri. L-aktar importanti, joffri rakkomandazzjonijiet prattiċi bbażati fuq l-analiżi tad-data tal-istħarriġ u r-riċerka tad-desktop. Kompli aqra biex tiskopri tliet tagħlimiet ewlenin li ħarġu minn dan ir-rapport.
Għaliex kien importanti li jiġi prodott dan ir-rapport?
It-Task Force dwar il-Prattika tas-Sostenibbiltà Ambjentali tal-Komunità Ewropea għall-Azzjoni Klimatika nediet l-“Istħarriġ dwar il-Prattika tas-Sostenibbiltà” bil-għan li tivvaluta b’mod sistematiku s-sostenibbiltà ambjentali tal-prattiki ta’ preservazzjoni diġitali użati mill-istituzzjonijiet tal-wirt kulturali u li tappoġġa l-mitigazzjoni tal-impatt ambjentali tas-settur. Ir-riżultati ta’ dan l-istħarriġ ipprovdew għarfien minn professjonisti diġitali u timijiet tal-IT fi ħdan l-istituzzjonijiet tal-wirt kulturali dwar il-prattiki attwali tagħhom matul iċ-ċiklu sħiħ tal-preservazzjoni diġitali (għażla, preservazzjoni, aċċessibbiltà) u kif jintegraw (jew le) is-sostenibbiltà ambjentali fil-wirt kulturali diġitali.
L-istħarriġ enfasizza kemm sensibilizzazzjoni dejjem akbar dwar ir-responsabbiltà ambjentali kif ukoll distakk sinifikanti fl-istrateġiji prattiċi u fl-oqfsa istituzzjonali. Ir-rapport sussegwenti għandu l-għan li jnaqqas dan id-distakk, billi joffri linja bażi u punt ta’ referenza biex jinforma t-teħid ta’ deċiżjonijiet futuri tagħna u l-istrateġiji konxji mill-klima. Dan huwa konformi mal-Manifest tal-Azzjoni Klimatika tal-Komunità għall-Azzjoni Klimatika, li jappella għall-integrazzjoni tal-ekoħsieb u s-sostenibbiltà operazzjonali fis-settur tal-wirt kulturali diġitali kollu.
Min ikkontribwixxa għall-istħarriġ?
Ħafna istituzzjonijiet tal-wirt kulturali wieġbu b’mod ġeneruż, u kkontribwew għal dan l-eżerċizzju ta’ għarfien kollettiv. L-istħarriġ ġabar 108 tweġiba minn 24 pajjiż tal-UE u 6 oħra globalment. It-tweġibiet ġew mil-libreriji (33 %), mill-istituzzjonijiet tar-riċerka (23 %), mill-mużewijiet (11 %) u mill-arkivji (6 %).
Id-data kwantitattiva ġiet ikkomplementata bi studji tal-każijiet kwalitattivi u fil-fond mil-Librerija Nazzjonali tal-Finlandja, in-network tal-mużewijiet Internazzjonali u l-Mużew POLIN tal-Istorja tal-Lhud Pollakki.
Tliet affarijiet li tgħallimna – u għaliex huma importanti għalik
- Il-biċċa l-kbira tal-istituzzjonijiet tal-wirt kulturali — madwar 80 % — jirrikonoxxu r-responsabbiltà ambjentali tagħhom. Madankollu, 42 % biss adottaw strateġiji ambjentali formali, u 14 % biss ikejlu b’mod attiv l-impronta tal-karbonju tas-servizzi diġitali tagħhom. Dan id-distakk bejn is-sensibilizzazzjoni u l-azzjoni jenfasizza l-ħtieġa għall-bini tal-kapaċità, oqfsa u linji gwida ċari, u għodod aktar aċċessibbli biex jgħinu lis-CHIs idawru l-impenn tagħhom għal azzjonijiet u impatt li jista’ jitkejjel.
- Ħafna istituzzjonijiet tal-wirt kulturali javviċinaw il-preservazzjoni diġitali mingħajr strateġija unifikata. Hemm diversità ta’ kriterji tal-għażla tal-kontenut li tirriżulta f’oqfsa ta’ preservazzjoni inkonsistenti**.** Ir-rekwiżiti bbażati fuq il-proġetti (17 %) huma l-aktar xprunatur komuni tad-diġitalizzazzjoni, li spiss iwasslu għal kollezzjonijiet frammentati ffurmati minn għanijiet fuq terminu qasir. Il-politiki organizzazzjonali jinfluwenzaw 14 % tad-deċiżjonijiet tal-għażla, filwaqt li 13 % jirrispondu għal talbiet ta’ aċċess ad hoc, primarjament għall-użu mill-ġdid tar-riċerka. 6 % biss tal-istituzzjonijiet jinvolvu lill-pubbliku fit-teħid ta’ deċiżjonijiet parteċipattiv, u 5 % jirrapportaw li ma għandhom l-ebda metodu ta’ għażla ċar. In-nuqqas ta’ strateġija ċara ta’ diġitalizzazzjoni fit-tul għandu effett negattiv dirett fuq is-sostenibbiltà taċ-ċiklu tal-ħajja tal-assi diġitali — li jibda bil-fażi ta’ evalwazzjoni, meta materjal ta’ valur għoli jista’ ma jingħatax prijorità u ma jiġix assenjat aktar riżorsi ta’ preservazzjoni, għad-duplikazzjoni ta’ oħrajn jew għall-favur il-ħżin “indefinit” b’mod awtomatiku minħabba n-nuqqas ta’ politiki ta’ deadeżjoni.
- Hemm potenzjal kbir għall-iżvilupp ta’ arkivji li jaħdmu fil-komunità u l-adozzjoni ta’ approċċ parteċipattiv billi jiġu involuti l-utenti finali tas-servizzi diġitali; madwar 80 % tar-rispondenti jaqblu li l-utenti finali jistgħu jgħinu biex joħolqu b’mod konġunt il-valur u jtejbu l-proċessi u l-prattiki diġitali biex ikunu aktar ambjentalment responsabbli. L-istudji tal-każijiet jenfasizzaw il-valur li l-komunitajiet jistgħu jipprovdu bħala sħab ta’ soluzzjoni kreattiva lill-istituzzjonijiet tal-wirt kulturali. Mill-ġestjoni taċ-ċiklu tal-ħajja tal-assi diġitali għall-ħżin u l-preservazzjoni deċentralizzati b’infrastruttura distribwita, il-parteċipazzjoni tal-komunità tista’ tixpruna l-bidla u jkollha diversi eżiti pożittivi.
Il-mument għall-azzjoni issa huwa!
Flimkien mal-komunitajiet, l-istituzzjonijiet tal-wirt kulturali jista’ jkollhom rwol vitali fl-azzjoni klimatika billi jittrasformaw il-prattiki tal-wirt diġitali f’dawk riġenerattivi. Jeħtieġ li nimxu lil hinn mill-effiċjenza għas-suffiċjenza, filwaqt li nimmassimizzaw il-valur ta’ preservazzjoni b’użu minimu tal-ICT. Aqra r-Rapport Sħiħ biex taċċessa l-għarfien u l-għodod biex tappoġġa lill-professjonisti tal-wirt kulturali u lill-professjonisti tal-wirt kulturali jibdew — jew japprofondixxu — dak il-vjaġġ.
Tista’ tibda b’bidliet żgħar fl-operazzjonijiet tiegħek ta’ kuljum — bħat-tiswija tal-hardware, l-użu ta’ software b’sors miftuħ, il-ħsieb mill-ġdid ta’ mentalitajiet “diġitali bħas-soltu” — taqsam is-suċċessi tiegħek, u tara kif l-isforzi kollettivi tagħna jiffjorixxu fi prattiki diġitali trasformattivi. Inħeġġuk ukoll tingħaqad mal-Komunità Ewropea għall-Azzjoni Klimatika biex taqsam l-esperjenza tiegħek u titgħallem magħna.
Kif jirrikonoxxi r-rapport:
“Flimkien, mhux biss qed nippreservaw il-passat, qed noħolqu ħamrija fertili għal futur aktar vibranti u riġenerattiv għall-ġenerazzjonijiet li ġejjin u li jirnexxu.”