Najważniejsze wydarzenia: Gotowość i całościowe działania
Forum Polityczne, współorganizowane przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Narodowy Instytut Dziedzictwa Kulturowego, Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN (gospodarze konferencji) oraz inicjatywę Europeana w ramach Europeany 2025, zgromadziło decydentów, specjalistów i ekspertów. Celem było podniesienie dyskursu na temat ochrony zagrożonego dziedzictwa i zwiększenia cyberbezpieczeństwa oraz pobudzenie wzmożonych działań i współpracy w tych obszarach.
Forum otworzyła Marta Cienkowska, Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Podkreśliła znaczenie wzmocnienia odporności w obliczu obecnych wyzwań, w tym wojny i zakłóceń związanych z klimatem, podkreślając potrzebę gotowości i zbiorowej reakcji. Zwróciła uwagę, że ochrona i cyberbezpieczeństwo to nie tylko ochrona aktywów, ale także ochrona naszej zbiorowej pamięci, kultury, kontaktów międzyludzkich i przyszłości, którą sobie wyobrażamy. Podkreśliła również, że gotowość to sposób myślenia.
Prowokująca do myślenia przemowa Liz Jolly, naczelnej bibliotekarki w British Library, dostarczyła lekcji na temat prewencyjnych podejść do odpornych systemów danych i infrastruktury, opierając się na doświadczeniach British Library z cyberatakiem z 2023 r. i jego odpowiedzią. Lekcje te, dostępne w internecie, dostarczają cennych informacji instytucjom z całego sektora dziedzictwa kulturowego.
Sesja Valentine’a Charlesa, dyrektora ds. usług w zakresie danych w Fundacji Europeana, i Corinne Szteinsznaider, grupy sterującej ds. agregatorów Europeany, przygotowała grunt pod późniejsze dyskusje.
Potężna rozmowa między Anastasią Bondar, wiceministrem ds. rozwoju cyfrowego, transformacji cyfrowej i cyfryzacji w Ministerstwie Kultury i Polityki Informacyjnej Ukrainy, a Sofie Taes, przewodniczącą stowarzyszenia Europeana Network Association i grupy roboczej ds. inicjatywy Europeana „Wspieranie cyfrowego dziedzictwa kulturowego Ukrainy”, skupiła się na krytycznej pracy na rzecz ochrony ukraińskiego dziedzictwa kulturowego w trwającej wojnie. Wiceminister Bondar podkreślił, że – jak pokazała wojna Rosji przeciwko Ukrainie – kultura stanowi podstawę odporności i niezależności społeczności.
Dyskusja panelowa z udziałem Rehany Schwinninger-Ladak, zastępcy dyrektora ds. danych w Komisji Europejskiej, Karola Czajkowskiego, zastępcy dyrektora Narodowego Instytutu Dziedzictwa Kulturowego, Mihkela Kaevatsa, kierownika departamentu w estońskim Ministerstwie Kultury oraz Gijsa Meijera, kierownika ds. innowacji i ekosystemów w DEN Cultural Knowledge Institute & Digital Transformation, dotyczyła inicjatyw politycznych i strategii ochrony dziedzictwa fizycznego i cyfrowego. Prelegenci podkreślili znaczenie całościowego i opartego na współpracy podejścia oraz wspólnych wysiłków przy rozwiązywaniu wielowymiarowych aspektów ochrony i zachowania dziedzictwa fizycznego i cyfrowego. Obejmuje to potencjał cyfryzacji w zakresie dokumentowania dziedzictwa kulturowego z najwyższą precyzją, standaryzację danych, zaangażowanie społeczeństwa w procesy cyfryzacji oraz rozwój strategii transgranicznych. Członkowie panelu odnieśli się do estońskiej inicjatywy na rzecz wspólnej ochrony zasobów cyfrowych oraz do praktycznego narzędzia DEN dotyczącego listy kontrolnej bezpieczeństwa cyfrowego dla organizacji kulturalnych wspierających instytucje w ich gotowości.
Forum połączyło się w kilku kwestiach
Prelegenci i paneliści odnieśli się do złożoności nieodłącznie związanej z ochroną zagrożonego dziedzictwa i zwiększeniem cyberbezpieczeństwa:
Rzeczywistość, że nie wszystko można zdigitalizować, biorąc pod uwagę ograniczone zasoby, oraz potrzebę świadomego i celowego podejścia do zmniejszania wpływu cyfryzacji na środowisko.
Potrzeba priorytetowego traktowania, zgodnie z propozycją kategorii zawartą w zaleceniu Komisji Europejskiej z 2021 r., w którym zachęca się państwa członkowskie do „cyfryzacji w 3D wszystkich zabytków i miejsc uznanych za zagrożone, 50 % najczęściej odwiedzanych fizycznie i niedostatecznie zdigitalizowanych kategorii dziedzictwa kulturowego”.
Potrzeba zdefiniowania progu bezpieczeństwa danych i cyberbezpieczeństwa oraz sposobu, w jaki jego wdrożenie nie powinno nigdy zagrażać publicznemu dostępowi do dziedzictwa kulturowego i zaangażowaniu w jego realizację.
Znaczenie zrównoważenia reputacji instytucjonalnej z przejrzystością – ponieważ obawa przed nadszarpnięciem reputacji może ograniczyć otwartość na porażki lub cyberataki. Taka uczciwość jest kluczem do wspólnego uczenia się i gotowości.
Delikatna równowaga między potrzebą normalizacji a jakością a koniecznością szybkiego działania w sytuacji kryzysowej.
Prelegenci i paneliści przedstawili zestaw konkretnych i praktycznych spostrzeżeń, od zaleceń politycznych po praktyczne środki. Obejmowały one potrzebę europejskich ram gotowości w sektorze dziedzictwa kulturowego, znaczenie współpracy międzysektorowej i uczenia się z dziedzin o bardziej zaawansowanym doświadczeniu w dziedzinie cyberbezpieczeństwa.
Podkreślili również znaczenie mapowania obecnych praktyk związanych z długoterminową ochroną w całej Europie; ustanowienie rejestrów cyfrowych jako kluczowego pierwszego kroku we wszelkich działaniach w sytuacjach nadzwyczajnych; szkolenie specjalistów i budowanie zdolności instytucji; specjalne grupy robocze państw członkowskich; oraz opowiadanie się za odpowiednimi zasobami na rzecz ochrony fizycznego i cyfrowego dziedzictwa kulturowego w kolejnych wieloletnich ramach finansowych Unii Europejskiej.
W całym programie ponownie podkreślono wykorzystanie wspólnej europejskiej przestrzeni danych na potrzeby dziedzictwa kulturowego jako pośrednika solidnej ochrony i suwerenności danych oraz potrzebę zbadania zdecentralizowanych i rozproszonych systemów w celu zwiększenia odporności. Za kluczowe uznano również zasady FAIR (Findable, Accessible, Interoperable, Reusable) i CARE (Collective Benefit, Authority to Control, Responsibility, Ethics).
Wezwanie do działania – gotowość na przyszłość: Budowanie gotowości w zakresie cyfrowego dziedzictwa kulturowego
Forum polityczne zaowocowało wezwaniem do działania, w którym podkreślono, że gotowość jest zbiorową odpowiedzialnością i ma zasadnicze znaczenie dla zabezpieczenia kulturowego i społecznego Europy. Zainspirowane priorytetem polskiej prezydencji „Bezpieczeństwo,Europa!”oraz strategią UE w zakresie unii gotowości wezwanie do działania opiera się na celach forum i jego głównych przesłaniach. Przedstawiono w nim pięć zasad przewodnich i pięć konkretnych działań mających na celu stworzenie bezpieczniejszego, sprawniejszego i odporniejszego ekosystemu cyfrowego. Zostało ono ukształtowane przez spostrzeżenia i wkład współorganizatorów, prelegentów i panelistów. To wezwanie do działania było wspólnym i wieloetapowym wysiłkiem, który zapewnił, że odzwierciedla ono różne perspektywy, w celu osiągnięcia znaczącego wpływu. To podejście oparte na współtworzeniu gwarantuje, że wezwanie do działania jest żywym zobowiązaniem zrodzonym ze wspólnej wiedzy fachowej i zbiorowego pragnienia gotowości. Jej zwoływacze są zdecydowani poczynić postępy w tych wysiłkach i wzywają wszystkie odpowiednie podmioty do przyłączenia się do nich i podjęcia pilnych działań.
Zapoznaj się z pełnym wezwaniem do działania, aby ponownie przeżyć forum polityczne oraz obejrzeć i udostępnić nagranie.
Kontynuuj rozmowę
To wezwanie do działania stanowi istotny krok naprzód, ale jego wpływ zależy od zbiorowego zaangażowania. Zachęcamy do dzielenia się tym wezwaniem do działania w ramach własnych sieci. Jeżeli zaobserwują Państwo jakiekolwiek środki podejmowane w Państwa kraju, instytucji lub sieci w wyniku wezwania do działania, prosimy o kontakt pod adresem [email protected]. Państwa opinie pomagają nam śledzić i uwidaczniać namacalne i konkretne działania, które są realizowane, pokazując rzeczywisty wpływ naszego wspólnego zaangażowania.